26 



Bedenken we in dit verband nog eens hot bestaan van aange- 

 boren en aangeleerdo reflexen! BuYTENDUKdaarentegen wilde instincts- 

 handelingen niet als reflexen — hoe saamgesteld ook — opgevat 

 zien (zie: Psychologie der dieren, 1920, pag. 108 en volgende). Hij 

 geeft een deflnitie (Instinct en Leven, 1918, pag. 10, en: Proeven 

 over gewoontevorming bij dieren, 1918, pag. 209j van instinct als 

 zijnde „de psychische g rond voor een handelingscom- 

 plex dat h et dier van nature (aangeboren) verriebt, onder 

 bepaalde voorwaarden van tijd en plaats, van prikkels 

 van buiten en van binnen, en welk complex bestaat 

 uit een reeks van liandelingen (die elk weer bestaan 

 u i t e e n e c o m b i n a t i e van w a a r n e m i n g en b e w e g i n g), 

 welke handelingen volgens vaste we tten van elkaar 

 afhangen en elkaar op vol gen". 



Hoe het ook met het begrip instinct gesteld möge zijn, alsook 

 hoe en inhoeverre het in betrekking kan staan tot het niet-instinc- 

 tieve (een zeer gewichtig — om niet te zeggen het allerge wich- 

 tigst — vraagpunt der vergelijkende psychologie), het geheele intel- 

 lectueele leven der dieren, het „redeloos en sprakeloos dierver- 

 stand" laat zieh — voor zoover de experimenteele zielkunde der 

 dieren heeft aangetoond — terug brengen tot de wetten der een- 

 voudige associatie. Hieronder wordt verstaan: het doelma- 

 tig verbinden van toevallige zintuigelijke waarneming 

 en ervaring met handelingen, meest in dier voege, dat 

 de da ad aan 'tpersoonlijk welzijn van 't individu of 

 aan de soortsbestendiging ten goede kernt. 



Die associaties berusten, voor zoover experimented kon worden 

 aangetoond, niet op overleg, nadenken of begrijpen, niet dus op 

 een inzicht in 't wezen, in den innerlijken samenhang van oorzaak 

 en gevolg, maar zijn het gevolg van een ged ach tele os, spelen- 

 derwijs aanleeren, inprenten en onthouden van allerlei toevaUige 

 zintuigelijke ervaring door „trial and error" verkregen. 



Wij kunnen dit individueel verwerven, ontwikkelen en inprenten 

 krachtens psychischen aanleg vooral beschouwen en bestudeeren 

 bij het nog „plastische" jeugdige dier in zijn sp eel tijd, die 

 wel verre van ontspanning een inspanning is en in allerlei phasen 

 van ontwikkeling een voortdurend oefenen, leeren-uit-ervaring en 

 inprenten van ondervinding blijkt te zijn (Karl Groos: Die Spiele 

 der Tiere. Jena, 1907). Maar ook bij de latere gewoontevor- 

 mingon van 't volwassen dier openen zieh voor den onderzoeker 



