90 



clood, die ieder gevoel tot liet andere geslacht zouden hebben ver- 

 oordeeld als eene laagheid, eene gemeenigheid, een misdaad bijna, 

 zou Goethe, indien hem eene dergelijke opvoeding was ten deel 

 gevallen en indien zijne tantes hem lang genoeg hadden kunnen 

 bebazen, ooit de geniale dichter geworden zijn, zooals we hem thans 

 kennen? Ik meen het sterk te mögen betwijfelen. Verstandig, hyper- 

 intellectueel, had hij evenzeer kunnen zijn, maar de ware dichter 

 kwam eerst tot zijne volle ontwikkeling toen hij de vrouw (het 

 meisje) en daardoor de liefde had leeren kennen. En dan de grootste 

 Duitsche lyricus welhcht, het zanggenie Heine? Een Heine, die 

 nooit de liefde gekend had? Maar dat is eene absolute ondenkbaar- 

 heid! Ook de gedichten van Heine zijn stelhg te beschouwen als 

 eene secundaire sexualiteits-uiting en noch de dichter, noch zijne 

 verzen zijn er ons een zier minder om! „Damit es Kunst giebt", 

 zegt Nietzsche, „damit es irgend ein ästhetisches Thun und Schauen 

 giebt, dazu ist eine physiologische Vorbedingung unumgänglich: 

 der Eaiiscli. Der Rausch muss erst die Erregbarkeit der ganzen 

 Maschine gesteigert haben: eher kommt es zu keiner Kunst. Alle 

 noch so verschieden bedingten Arten des Rausches haben dazu die 

 Kraft : vor Allem der Rausch der Geschlechtserregung, diese älteste 

 und ursprünglichste Form des Rausches" '). En zoo komt het (indien 

 ik mijn eenmaal aangevangen parallel tusschen den menschelijken 

 kunstenaar en den nachtegaal nog even mag doortrekken), meen ik 

 met eenigen grond te mögen onderstellen, dat mijn nachtegaal een 

 stumper is in 't zingen, — de dichterlijke, want zuiver lyrische 

 uiting van den vogel —, en dat ook wel altijd blijven zal : de directe, 

 geslachtelijke opwekking, heeft hij nimmer ondervonden. 



Maar al is de zang van mijn' vogel dan ook, noodzakelijkerwijze, 

 nimmer tot zijn recht kunnen komen, toch ben ik zeer aan mijn' 

 vogel gehecht; zijn zang mag dan al niet fraai zijn, zijne manieren, 

 zijne geheele wijze van zieh te gedragen, maken hem mij uiterst 

 sympathiek. Allereerst zijne distinctie! Welk een frappant onder- 

 scheid met lederen anderen vogel ! Geef een gevangen mees b. v. 

 een meelworm en ze heeft hem onmiddellijk te pakken, maar werp 

 den nachtegaal een vette spin — zijn liefste hapje — in de kooi 

 en hij zal eerst met aardig, opzij geheven kopje het dier bekijken, 

 dan begint langzaam, deftig en regelmatig, zijn staart en achterlijt 

 te wippen en dan hipt hij, vol elegantie, van zijn stok en zal de 



1) Fr. Nietzsciik, Götzendäinmerung, Zur Psycliologie des Künstlers, pag. 70. 



