47 



Fin qui la mondatura venne affidata alle donne, a 

 risaja asciutta, eh' è peste pe' I lavoranti. L' Hildeu- 

 brand nel suo Discorso analitico De nativis et adven- 

 iitìis coeli Ticinensis qiialitatihus, earumque in pO' 

 pulì saliitem imperio, ci descrive a vivi colori la terra 

 destinata a risaja. Non sarà male ricordare le sue 

 parole : 



« Omissis pasciiis, pullulai in agro, cis Ticinura, 

 » aeque ac in finitima Laumellìna, ab aquis longe 

 » lateque diffusis virenti calamo Oryza, pedali ag- 

 )> gere circumsepta, quae uno sane tempore innatat, 

 » lente percurreutibus lymphis , terraque coalescit. 

 )) Quousque suis rivis continuo instaurantur aquae 

 » limpidae ac temperatae, vix conspicuum detrimen- 

 )) tum circumfluo aeri afferrunt oryzae segetes ; quod- 

 » si vero, maturescente grano, demittantur, rasus a 

 )) messoribus campus in coenosam convertitur palu- 

 » dera, quae, contabescentibus stipulis, innumerisque 

 » animalculorum generibiis putrore dissolutis, pesti- 

 » fera mepbite auras replet. Hinc multifaria illa atque 

 » sontica mala, quae in oryzariorum viciniis debac- 

 >) chantur, miseris colonis maxime communia et infen- 

 » sa, liti febres inlermittentes pessimi raoris, diar- 

 n rhoeae et dysenteriae colliquativae, viscerum em- 

 )) phraxes, hydrops, scorbutus et pellagra. Qua de re, 

 » probandae omnino suut quaerimoniae Cirilli, Mor- 

 » gagni et Zanetti mediolanensis circa oryzae cultu- 

 » ram nimis divulgatam, qui viri eximii salutem po- 

 » puli magis quam conductorum praedialiura lucra cor- 

 » di habuere. » ' 



