32 F A N T O N I 



lates vastatae, exinanitae domus, fana expoliata, funditus eversae provinciae, 

 cives afllicti et miseri. Nec te urbs sacrorum et fidei parens et magistra, Roma, 

 multa pietas et sacrosancta Religio, nec Magni Omnipotentisque Numinis sacer- 

 dotalis infala texil; sed Barbarorum armis dire obsessa, pluries capta et re- 

 cepta, incendio magnam in partem delela, opcs direplas, magna et regalia opera 

 solo acquata, tempia compilala, interrupta moenia, anliquarum aedium specio- 

 sissimam conslructionem dissipalam, profugos cives doluisti. Ncque arma solum, 

 et ab bostibus illatae clades tcrram italicam depopulatae sunt, sed et gravi 

 pcstilenlia et male suada fame grassante, visae sunt (verbis utor Procopii hi- 

 slorici) complures matres sensu omni bumanitatis exulao tenellos natos devora- 

 re; quinquaginla et amplius hominum millia fame sunt perempta, quam multi 

 sese in servitutem addixcre, domus ac religiosa tempia atque aitarla caedibus 

 foedata, vi et rapinis violata: ubique luctus, ubique pavor, ubique sanguine et 

 cadaveribus omnia piena. In bis tantis malis, et in hac gravissima afflictarum 

 rerum offensione quid literis, quid scientiis, quid bonis artibus foret loci, quas 

 fovent quieta rei publicae securitas, et tuta aperlis olia portis? Intermissis stu- 

 diis, docloribus et magistris aut occisis, aut patria pulsis, bibliolbecis mina et 

 incendio deletis, libris et manuscriplis codicibus deperdilis, nemo fuit, qui con- 

 feclus curis, et continenti terrore distractus, voluntatera aut tempus vacandi 

 doctrinae, et literas excolendi baberet; sed satis superque sibi fuit, si salvum 

 esse, et vitam asperam quamvis et insuavem producere sibi licuisset. Atque buie 

 tanto literarum incomraodo minime occurrerunt Theodorici regis jussa et Cas- 

 siodori ac Boetii studiosa cura et diligentia ad literas et humaniores disciplinas 

 revocandas ac roficiendas. Quamquam enim Ticini aliisque civitatibus scholae et 

 gymnasia resliluta, et latae leges fuerint de constituendis et ordinandis studiis: 

 quamvis doclis et literatis hominibus habitus sit honor, et data gratia et benefi- 

 cia collata, dum Theodoricus salvis rebus, vita incolumi et monte sana est 

 usus; post mortem ejus tamen discordia et discidia inter Golbos, eorum con- 

 templus in literas et scientias et bella gravia et diuturna inter eos et Graecos 

 caesarianos (a quibus Itali magis quam a Barbaris acerbissime sunt divexati) 

 effecerunt, ut quidquid literarum et scientiarum id temporis bomines callebant 

 (quod quidem, Cassiodoro teste, erat sane parum) totum evanesceret, et spes 

 nielioris aevi omnino difflueret. Sed neque Caroli Magni inslitulis et inceptis 

 secundior fortuna arrisit, aut fructum aliquem, uti par erat, percepii amor, quo 

 vir alioqui illiteratus et doctrinae expers literas prosequulus est. Si quidem tota 

 sludiorum ratio ea tempestale in hoc fuit, ut grammalicam et cantum, et eccle- 

 siasticam compulationem quam vocant discipuli tantum docerenlur; et cum 

 discipìinae nonnisi theologicae scbolaslica methodo, nimia sublilitate, perpetuis 

 dispulalionibus, implexis raliociniis quasi per aucupiura Iraderentur; ingenium 

 contentionibus et verborum tricis implicatum, hispidum et agreste poliusquam 



