iO F A N T O K I 



enim qiKiravis antea phirimum in bello valeret immo opus essct dux, qui forlis 

 manu et plenus consilii optime nosset et locum, quo congrederetur, antecapere, 

 et occasionem rei gerendae non dimittere et tempus coramiltendi praelii exci- 

 pcre, et qui in praelio milites imperio et prudcnlia regeret, ac exemplo suo fir- 

 maret et excitaret; tamen in praelii concursu a Consilio ducis ad vires et vim 

 pugnantium res abibat, et fortuna, ut scile admodum Cicero animadvertit, ma- 

 ximam sibi partem vindicabat, et quidquid prospere geslum fuisset, id prope 

 omne ducebat suura. lam vero e centra non cominus et cnse, sed eminus ple- 

 rumque et igneis missilibus, et copiarum bene et callide ordinalis motibus re 

 gesta et ad cerlum veluti calculum deducta, Qt, ut sapientiae ducum potius quam 

 robori et virtuti militum exitus pugnae sit tribuendus; atque adeo ars bellica ad 

 verae et propriae scientiae bonorem est erecla, ac novissime per Ducera om- 

 nium quotquot sunt erunt fuerunt maximura, Gallorum quidcm Imperatoreni, 

 sed domo patria, ortu, parentibus, avis, majoribus Italum, ad summum fasti- 

 gium sit cvecta. Quid commemorem a quibusdam monachis felici furtu sur- 

 reptum Scribus populis pretiosum vermiculum? quo in Europam delato, et apud 

 nos alto ac educato texlrinae arti datum est incrementum, et honor additus; et 

 oflicinae staminibus sericis e foUiculo evolvendis, et eleganti opificio texendis 

 omnibus locis instilutae Thusciam nostram, Neapolitanum regnum, utrasque 

 Gallias cispadanam et transpadanam, caeteramque Italiam totam ingenti auri et 

 argenti copia locupletarunt, et adhuc locupletant. Quid plura? Si in boc tanto 

 literarum splendore, et in hac tanta scientiarum felicitale versamur; si ex tam 

 foeda lemporum barbarie in lantani bodiernae bumanilalis lucem Europa se col- 

 locavit; si jam doctrina paucorura et quidem divitum privalum et quasi pecu- 

 liare palrimonium non est, sed omnium quicumque ingenio praestanti valeant, 

 et alacri voluntate in studia: si denique manifesta fides et certa nobis spes est 

 non amplius profundis inscitiae lenebris nos esse involvendos; arti lypograpbi- 

 cae caeterarum omnium praecellentissimae debemus, et facilitati, quo cujuscura- 

 que auctoris scripta per manus omnium nullo negolio, et minima impensa cir- 

 cumferuntur. lam vero quidquid de hujus eximiae artis prima origine sit sta- 

 tuendura, quam gravissimi auctores ralionibus band spernendis innixi conlen- 

 dunt Sinensibus tribuendam, quippe qui longissimo ab bine tempore typis ad 

 scripta edenda utuntur, et apud eos editio princeps sacrorum librorum jam a 

 saeculo aerae nostrae decimo typis est impressa, sicut et charlae aleatoriae et 

 nummariae, et caetera bujusmodi; quidquid dico sit de ejus origine statuendum; 

 haec ars tamen exiguis sane Cnibus contincretur, nec tantopere ad communem 

 fructum contulisset, nec tanto literarum bono ac tanta omnium utilitate esset 

 inventa, si adhuc, ut olim, chartam papyraceara, aut membranas neque com- 

 modas, neque emplu faciles, neque omnibus in promplu in suum adbibere 

 usum cogeretur. Sed buie incommodo cerlum et paratura remediura fuit charla, 



