68 CANTINI 



Primum quidem societatis fundamentum familiae fuerunt; quas patres, ut 

 domini, diversa admodum rrgunt Tallone, qua summus princeps in Civitate 

 potilur imperio. Summa enim potestas, vel in uno insit, vel pluribus, qui ma- 

 jestalem oblinent, potissima, et prope divina (1) sibi vindicat jura, nec alicui 

 subest. Tura liaec si ve immanentia, ut aiunt, sive transeuntia, a naturae Lege 

 proficiscunlur, quae ad universae societatis felicitatem intendit; ex quo fine, 

 praecipuum illud imperantium oflicium deducitur, quod quaecumque agunt, ad 

 omnium Civium utililatem referant; eaque tantum curent, et efBciant, quae 

 verara prosperitatem, securilatemque populi constituunt. Huius autem officii 

 pars praeclarissima est, civium inter se continere, et repellere iniurias; quod 

 per judicia obtinelur. Nam cum de hominibus ratione praeditis agatur, qui a 

 natura ipsa quaedam habent jura ad felicitatem consequendam, sibique rerum 

 dominia tuenda, et serranda, non arbitrarie, sed cum causae cognitione, et 

 jure sunt regendi; ideoque cum publica tranquillilas, et securitas esse non 

 possit, nisi aequitate judicii, sequilur judicia, ab ipsamet naturae Lege in Rem- 

 publicam proficisci, ut omnia sint recte constituta ad hominum felicitatem. 



Quae hucusque monuimns, ut id tutissimis argumentis evinceremus, centra 

 Grolii, aliorumque sententiam, quod judicia, non ex facto hominis, sed a 

 naturae lege derivaverint, quoad eorum essentiam, necessitatemque generatim 

 respiciiint. Nuilus enim fere populus fuit, qui modum aliquem ad jus redden- 

 dum, et iniuriam avertendam non excogitaverit. 



Itaque judiciorum forma, seu ratio, qua homines suarum rerum dominia ab 

 aliena vi, et iniuria vindicaverint, ut tutam, et beatam in societate agerent 

 vitam, non eadem omni tempore, et apud omnes populos invaluit. Primas ae- 

 tates, celeriter animo circumspiciamus. 



Antiquissimis temporibus, quae Mundi infantiam veluti redolent, alia 

 prorsus ratione, quam scriptis legibus homines regi consueverunt. Primi enim 

 Orbis incolae, ita occupationis jure utebantur, ut fructus tcrrae ad vitam susti- 

 nendam colligerent. Gregibus, et armentis pacifica possessione fruebantur, 

 quibus praesertim initio locupletabantur . Unusquisque pater, uti supremum 

 caput, et arbiter, familiam suam naturali honestate moderabatur, et naturalis 

 judex controversias omnes, quae inter sibi subiectos orirentur, auctoritate sua 

 dirimebat. Qua de re, temporibus progredientibus, seniorum, prudentiorumque 

 virorum opiniones, et sentenliae, consuetudinem quandam judicandi constitue- 

 rant, quae prò Lege habebatur. Scythae, qui Aegyptiis antiquiores putantur 

 nullas initio scriptas noverunt leges, et suorum sapientum judiciis mores 



(1) Paul, ad Rom. Cap. XIII. « Qui potestati resistit. Dei ordinationi resisti! j quia 



non est potestas nisi a Deon. 



