24 



kierunku dokonane dowodzą, ważkom nie brakuje tych 

 zmysłów, zwłaszcza dotylcu, objawiającego się draźliwością 

 icli ciała na wpływy zewnętrzne; słucli zaś ujawnia się tem, 

 że szmer, stulniięcie lub inny głos silny spłasza ważki ze 

 stanowiska. 



Narządem żucia jest pyszczek. Przykrywkami pyszczka 

 są obie wargi, z których dolna znacznie jest większą od 

 górnej. Dolna warga składa się z trzech płatków, górna jest 

 jednolitą. Wewnątrz za dolną wargą ukryte są dolne szczęki 

 (maxilla6)y tak samo za górną wargą górne szczęki (man- 

 dibulae). Obie pary szczęk zakończone są ostrymi, zakrzy- 

 wionymi ząbkami i zwierają się ze sobą z obu stron py- 

 szczka poprzecznie. Ważka chwyta zdobycz dolną wargą, 

 a rozdrabnia szczękami, które są tak silne, że najtwardszy 

 pancerz chitinowy n. p. chrząszczów rozgryść zdołają. 



Trawienie odbywa się u ważek w przewodzie pokar- 

 mowym, ciągnącym się od pyszczka aż clo końca odwłoka. 

 Schwytana i szczękami rozdrobiona zdobycz przesuwa się 

 najpierw przednią częścią przewodu »gardzielą< do żołądka 

 żującego, na wewnętrznej ścianie uzębionego, służącego do 

 miażdżenia pożywienia, stąd do żołądka gdzie, zostaje osta- 

 tecznie strawioną. Niestrawione części bywają wydalone koń- 

 cowem przcAYodu odbytem, zamykającym się trzema klapami. 



Tchawki (tracheae) jako narządy oddychania rozga- 

 łęzione są w calem ciele ważek. Główna para tchawek rur- 

 kowatego kształtu rozciąga się od głowy do Icońca odwłoka 

 między przewodem trawienia a twardą powłoką ciała. Oprócz 

 tej pary ciągną się obok pierwszej pary głównej dwie pary 

 mniejszych rureczek tchawkowych, a wszystkie rurki rozga- 

 łęziają się na liczne, coraz cieńsze ramiona. Od miejsca do 

 miejsca rozszerzają się tchawki w workowate zgrubienia, 

 napełnione powietrzem. Tchawki przyjmują powietrze ze- 

 wnętrznymi otworami zwanemi »przetchlinkami<. Każda 

 przetchlinka zamyka się i otwiera klapami złożonemi, z dwóch 



