94 OVER HET VERBAND TUSSCHEN DE VOORTPLANTINGSSNELHEID VAN HET 



van (A) ju = 0,0000518, door (B) p == 0,0000453, terwijl de formule (C), op 

 die proeven toegepast, f/ = 0,0000401 oplevert. Men ziet hieruit, hoe in elk 

 geval bij sameudrukking de brekingsindex minder varieert, dan volgens onze 

 formule het geval zou moeten zijn. 



Terwijl dus het water in negatieve richting van de formule (C) afwijkt, wan- 

 neer de dichtheid bij constante temperatuur verandert, schijnt het, dat de posi- 

 tieve afwijking, die wij in de tabellen III en V opmerkten, op rekening van de 

 temperatuursverandering moet gesteld worden. Ik bedoel daarmee, dat waar- 

 schijnlijk die afwijkingen niet rechtstreeks aan een verandering in dichtheid 

 zijn toe te schrijven, maar veeleer aan een verandering, die de moleculen bij 

 temperatuursverhooging ondergaan, in dien zin, dat de grootheid •/. (II, § 2) voor 

 eene molecule niet constant is, maar bij verwarming afneemt. Voor deze op- 

 vatting pleit ook het gedrag van water beneden 4° C. Jajiin * heeft aange- 

 toond, dat ook dan de brekingsindex afneemt bij verwarming, ofschoon deze hier 

 van een inkrimping vergezeld gaat. Nu kan men zich zeer goed voorstellen, 

 dat de boven bedoelde verandering der moleculen ook beneden 4° plaats heeft, 

 zoodat ook dan y. hij verwarming afneemt. Het is dan verder zeer goed moge- 

 lijk, dat deze omstandigheid van meer invloed op den brekingsindex is dan de 

 inkrimping, en zoodra dit het geval is zal bij verwarming, ondanks die inkrim- 

 ping, de brekingsindex afnemen. 



Eindelijk merken wij nog op, dat de positieve afwijking bij het water boven 

 20° bijna ophoudt, zooals hieruit blijkt, dat in de tabellen III en V de ver- 

 schillen waarneming — h n h ning voor 30° slechts weinig grooter zijn dan voor 20°. 



§ 7. Verschillende natuurkundigen hebben een zoo groot aantal bepalingen 

 der brekingsindices van vloeistoffen verricht, dat wij nog slechts eenige dier 

 metingen als voorbeeld kunnen aanvoeren. Men vindt in tabel VI de uitkom- 

 sten van eenige berekeningen naar aanleiding van metingen van Hoek en 

 Oudemans f, Dale en Gladstoxe § en Landolt **. In de eerste kolom is be- 

 halve de naam der vloeistof ook die der waarnemers en tusschen haakjes de lijn 

 van het spectrum aangegeven. De als berekend opgegeven waarden van den 

 brekingsindex zijn door de formule (C) afgeleid uit den brekingsindex voor de 

 laagste der opgegeven temperaturen. Bij die afleiding is gebruik gemaakt van 

 de door Kopp ff bepaalde dichtheden. 



* Comptes rendus, 43, p. 1191. 



t Hoek et Oodemans, Recherches sur la quantitè d' ether cordenue dans les liquides, p. 66. 



§ Dale en Gladstone, Phil. Trans. 1863. 



** Landolt, Pogg. Ann. 117, p. 353; 122, p. 545. 



ff Wüllner, Experintentalphysik, Btl. III, p. 79 (derde uitgave). 



