24 GEOLOGISCHE AANTEEKENINGEN OVER DE EILANDEN 



YON HocHSTETTER besclii'eveiie kalksteenen werkelijke nummulieten voorkomen 

 en dat de orbitoïdenlioudende vulkanische tuffen in ieder geval ouder zijn dan 

 de lagen, die door Prof. Martin voor mioceen gehouden worden". Hierboven 

 heb ik reeds vermeld, dat de oudste andesieteruptie waarschijnlijk eerst na be- 

 ëindiging der eoceene formatie plaats had, en dat derhalve tuffen van deze ande- 

 sieten hoogstens oud-mioceeu, maar niet eoceen kunnen zijn. Daar nu de meeste 

 Javaansche versteeningen even oud schijnen te wezen als de Nias-petrefacten, die 

 BöTTGER Joiig-mioceeii noemt, in tegenoverstelling van de oud-mioceeneKamoemoo- 

 lagen, die eveneens gedeeltelijk uit andesiettuffen bestaan, zoo komt het mij niet 

 onwaarschijnlijk voor, dat de oudste formatie van den Heer Martin oud-mioceen, 

 de jongste jong-mioceen is. 



Wanneer met „de door VON Hochstetter beschrevene kalken", de kalksteen 

 van Goeha bedoeld wordt, zoo kan ik mij, zooals uit het bovengezegde blijkt, 

 met den eoceenen ouderdom geheel vereenigen, ofschoon ik in dezen kalksteen 

 alleen orbitoïden en geen nummulieten vond. 



Dan hebben wij echter reeds drie verschillende formatiën, en, zooals ik reeds 

 opmerkte, in het zuidelijk gedeelte van Bantam is de eoceene formatie waar- 

 schijnlijk zelfs in drie étages voorhanden. Wel waarschijnlijk zullen dus op 

 Java, evenals op Sumatra, door voortgezette onderzoekingen, tertiaire afzettin- 

 gen, van het oudste eoceen tot aan het jongste plioceen, ontdekt worden, maar 

 daartoe is een veel naauwkeurig kennis van de ligging der sedimenten ten op- 

 zichte van elkander en van de tertiaire eruptiefgesteenten volstrekt noodig. Want 

 de bepaling van den ouderdom der lagen naar de versteeuingen alleen, zonder 

 ondersteund te worden door de kennis van de stratigraphische opeenvolging der 

 lagen, kan gemakkelijk aanleiding tot vergissingen geven. Zoo is bijv. niet te 

 veel gewicht te hechten aan het voorhanden zijn van nummulieten en orbitoïden 

 alleen, en vooral niet dadelijk te besluiten tot een eoceenen ouderdom" van de 

 lagen, welke die versteeningen bevatten. Want, zooals wij gezien hebben, komen 

 beide versteeningen ook in jongere lagen voor; en omgekeerd vindt men eoceene 

 lagen, die ze in het geheel niet bevatten. En verder is in een nu nog tropisch 

 gewest de ouderdomsbcpaling der jongere tertiaire lagen naar het procentgehalte 

 van de onder de fossielen nog levend voorkomende soorten natuurlijk eenigszins 

 onzeker, en slechts met groote voorzichtigheid mogelijk. 



Prof. Martin meent verder uit zijne onderzoekingen het gevolg te kunnen 

 trekken : 



„(lat op het einde van de eoceene periode cene door geweldige erupties ver- 

 gezelde opheffing van de vulkaanreeks van Java, die tot dien tijd als eene reeks 

 van geïsoleerde kegels boven de oppervlakte der zee uitstak, plaats had; dat 



