ALGEMEENE THEORIE DER VLOEISTOFFEN. 9 



stelt namelijk de attractie als voornamelijk gedurende de botsing werkzaam. Prof. 

 YAN DER, Waals heeft reeds door de vergelijking van de capillariteitsconstaute 

 met den moleculairen druk de verrassende uitkomst verkregen (bl. 104, 1. c.), dat 

 de straal van de sfeer van attractie eigenlijk gelijk gesteld kan worden aan den 

 afstand van de centra der botsende deeltjes en aangeduid lioe men zijns inziens 

 ook van deze onderstelling uitgaande tot zijne vergelijking van de isothermezou 

 kunnen komen. Want wanneer men in aanmerking neemt, dat het aantal botsin- 

 gen van het kwadraat van de densiteit afhangt, zou ook bij de uitwerking van 

 dit denkbeeld volgeus Prof. van' der Waals de attractie afhankelijk gesteld 

 moeten worden van het kwadraat van de densiteit. Dit is bij eene zelfde tem- 

 peratuur bij groote waarden van v ten opzichte van b wel is waar het geval, 

 maar niet meer bij waarden van v, die slechts eenige malen b bedragen ; verder 

 is het aantal botsingen afhankelijk van de temperatuur. Dus zal ook, in de nu be- 

 handelde onderstelling, de attractie eene functie van het volume niet alleen, maar 

 tevens, dit moet met Clausius erkend worden, van de absolute temperatuur zijn. 

 Want de grootheid, die nu de beteekenis van den moleculairen druk a verkrijgt, 

 is de gemiddelde waarde van de kracht, die op de deeltjes in de grenslaag wordt 

 uitgeoefend; en nu wordt wel, terwijl het aantal botsingen met de temperatuur 

 toeneemt, de tijd gedurende welken de deeltjes aan onderlinge krachten onderwor- 

 pen zijn in 't algemeen kleiner, maar dat daarom de gemiddelde waarde van de 

 kracht onafhankelijk van de temperatuur zoude worden, is niet zonder nader be- 

 wijs in te zien. Eindelijk is de wijze v/aarop Prof. van der Waals bij de af- 

 leiding van zijne formule van de isotherme den invloed van de afmeting der 

 moleculen in rekening brengt slechts geldig in de onderstelling, dat alleen in het 

 oppervlak krachten op de botsende deeltjes werken. Het ligt dus niet voor de 

 hand, dat de onderstelling, dat de attractie voornamelijk gedurende de botsing 

 werkzaam is, ook tot zijne formule van de isotherme zou voeren en zeker is het 



niet waarschijnlijk dat haar theoretische vorm verkregen wordt enkel door ^ 



V- 



£ 



te vervangen door . Zoolang niet het door Prof. van der Waals 



aangeduide en met de boven genoemde meer algemeene theorie samenliangende 

 onderzoek uitgevoerd is, blijft het dus — zelfs al zoude de formule van Clausius 



met drie constanten blijken eene algemeen geldige empirische formule te zijn 



wenschelijk de oorspronkelijke theorie van van der Waals met twee constanten 

 en in de onderstelling, dat de moleculen alleen in het oppervlak aan krachten 

 onderworpen zijn, uit te breiden. 



Prof. VAN der Waals zelf heeft er herhaaldelijk op gewezen, dat men slechts 



12 



JvATÜURK. VERH. DEB KONINKL. AKADEMIE. UEEL XXI. 



