248 



groot deel de verklaring te vinden voor de afwijkende waarne- 

 mingen van andere schrijvers, die voor verschillende dieren allen 

 samenhang ontkennen. Geschiedt namelijk het voortgroeien bij 

 sommige dieren minder, bij andere meer zelfstandig, dan is er 

 werkelijk ook geen reden om aan te nemen , dat het niet ook 

 wel eens geheel zelfstandig kan plaats grijpen. Toch kan ik hierin 

 Il met den schrijver niet meegaan , daar ik van dit langzamerhand 



meer zelfstandig voortgroeien bij de door hem onderzochte dieren 

 nog niet overtuigd ben ^). 



In de eerste plaats dienen we ons eene voorstelling te vormen 

 omtrent de wijze , waarop in het onderhavige geval uit de waar- 

 genomen doorsneden de wijze van voortgroeien kan worden afge- 

 leid. Het waar te nemen beeld komt iu hoofdzaak altijd op het- 

 zelfde neer: de beide gangen onmiddellijk tegen elkaar aangelegen. 

 Het komt er dus vooreerst op aan te bepalen of ze meer of minder 

 met elkaar samenhangen, of wel min of meer scherp van elkaar 

 zijn gescheiden. Hierbij moet worden gelet, zoowel op iedere 

 snede afzonderlijk, ter bepaling van de breedte van het samen- 

 hangend gedeelte, als op het aantal sneden waar een samenhang 

 te zien is, ter bepaling van de lengte. Daarbij zullen dikwijls 

 een groot aantal sneden twijfel overlaten , of er al dan niet eene 



1) Ik aarzel bijna dit neer te schrijven, daar ik niet gaarne den schijn van mindere 

 waardeering op mij wil laden, vooral tegenover dezen schrijver, die zelf als hoofdbe- 

 ginsel vooropstelt, in de waarnemingen van andere onderzoekers vertrouwen te stellen. 

 Doch het komt mij voor , dat mij hierin niets te verwijten zal zijn. Ik wil er vooraf 

 op wijzen, dat het in vragen als die het hier geldt, uiterst moeilijk, zoo niet onmo- 

 gelijk is, waarneming en conclusie van elkaar te scheiden. Eene bepaalde doorsnede te 

 teekenen, of zelfs in woorden te beschrijven, kan nog volkomen objectief geschieden. 

 Moeilijker wordt het reeds , bij het combineeren der afzonderlijke doorsneden tot een 

 lichamelijk beeld de fantasie geheel te laten rusten. Maar geheel onmogelijk is dit, 

 waar het geldt, uit hetgeen men ziet, dat zijn toestanden (van rust), zich voor te 

 stellen wat er geschiedt (d. i. beweging). De schrijver wil dit denkbeeld trouwens zelf 

 niet geheel verwerpen , daar hij 1. c. pag. 72 wel wil onderstellen dat sommigen .wat 

 meer eischten, om verband tusschen de beide gangen aan te nemen" dan anderen. 

 Beiden zien hetzelfde; maar naar aanleiding van het waargenomene verklaart A de 

 eene gang van de andere afhankelijk, B acht haar zelfstandig. Men zou hier allicht 

 zeggen: één van beiden moet onjuist hebben waargenomen. Toch sluit het naar het 

 bovenstaande eigenlijk geen wantrouwen in aangaande de juistheid der waarneming, 

 wanneer men twijfelt aan de juistheid der conclusie. 



