208 



mijając już inne zarówno ważne przyczyny, jak n. p. chemiczne 

 i fizyczne właściwości wody, jakość dna, obfitość lub brak po- 

 żywienia i t. p. czynniki, przyjdziemy do przekonania, że większa 

 liczba opisanych odmian a nawet gatunków nie ma żadnej nau- 

 kowej podstawy, jakkolwiek rzecz ta ze względu na same skorupy 

 może mieć w systematyce niejakie usprawiedliwienie (Bąkowski, 

 str. 85 - 86. Mięczaki galicyjskie. Lwów 1885). Ubarwienie ze- 

 wnętrznej powierzchni skorupy bywa przeważnie oliwkowo-zie- 

 lone lub jasno-brunatne. Bardzo rzadko jest to ubarwienie jedno- 

 stajnem, lecz zwykle bywa przy rocznych przyrostach naprzemian 

 jaśniejsze lub ciemniejsze. Na starych skorupach część tylna 

 skorupy jest ciemniejszą, co stąd pochodzi, że na wystającej 

 z mułu skorupie osadza się większa stosunkowo ilość szlamu. 

 Starsze skorupy są nadto całe ciemniej ubarwione niż młodsze 

 i to z tego samego powodu. W ogólności szczeżuje, żyjące w wo- 

 dach czystych lub wapiennych, są jaśniej ubarwione niż pocho- 

 dzące z wód namulistych i błotnistych. Także perłowo-maciczna 

 barwa wewnętrznaj strony skorupy jest czystszą i jaśniejszą 

 w wodach czystych a w namulistych wpada w odcień brudno- 

 źółtawy. 



Wielkość i kształt skorupy są także bardzo zmienne a ró- 

 wnież zawisłe od rozmaitych stosunków, w jakich zwierzę prze- 

 bywa. Wogóle okazy młodsze są szersze od starszych, które 

 z wiekiem coraz bardziej się wydłużają z wyjątkiem odmiany 

 V. piscinaJis Nils, która i później zachowuje kształt bardzo zbli- 

 żony do tego, jaki posiada w młodszym wieku. Clessin z tego 

 powodu liczne formy, opisywane jako odmiany a nawet niektóre 

 jako odrębne gatunki, uważa tylko za lokalne formy, różniące 

 się tylko odmiennym kształtem skorupy, ale zresztą zgodne 

 we wszystkich główniejszych znamionach gatunkowych. Są one 

 nadto połączone ze sobą wielorakimi przechodowymi formami, które 

 nawet ustalenie głównych odmian w tym gatunku wielce utru- 

 dniają. U nas rozróżnić można dotychczas 4 następujące odmiany 

 wybitniejsze, w około których ugrupować można rozliczne formy 

 krajowe tego wielce zmiennego gatunku : 



1) A. mntabilis Tar. cygnea Limie. 



Clessin. D. E. M. F. 2 wyd. str. 516, f. 355. 

 — D. M. F. Ó. U. u. d. S. str. 704. 

 Skorupka wielka, szeroka, jajowata, dość wypukła, cienka 

 ale mocna. Naskórek -zwykle jasno zielony z żółtawymi lub 



