VIII 



neming, dat het foramen spheno-palatinurn bij Ornithorhynchus loodrecht 

 onder de achterste der drie ethinoïdale neusschelpen ligt, bij Echidna 

 daarentegen loodrecht onder den achterrand der 3de van voren af. Maar 

 nog in een ander opzicht verkeeren de achterste 5 neusschelpen van 

 Echidna in een anderen toestand dan de voorste 3; zij zijn n.1. door 

 een beenschot afgesloten van den ademweg (choanen-kanaal), terwijl de 

 laatstgenoemde er vrij boven zweven. Dit beenschot reikt van achter af 

 tot juist boven den achterrand van bet foramen spheno-palatinurn, en ein- 

 digt hier met een vrijen, scherpen, concaven rand. Het ontspringt op de 

 plaats, waar het praesphenoid zich omhoog buigt om over te gaan in de 

 lamina cribrosa, en vormt als 't ware de voortzetting van het praesphenoid 

 in orale richting, daar het zuiver in de strekking van den hersenschedel- 

 bodem (sella turcica) ligt. 



Spreker meent, dat het van belang is de aandacht op de aanwezigheid 

 van dit schot te vestigen, daar het niet alleen weggelaten is in de af- 

 beelding van Zuckerkandl van 1887 (Das periphere Geruchsorgan der 

 Saugethiere, Taf. I, Fig. 3) maar ook in die van Gegenbaur's nieuwe 

 Vergleichende Anatomie der Wirbelthiere 1898. Pag. 966, Fig. 606. 



Het bedoelde schot komt in ligging en vorm geheel overeen met de 

 ))Schlussplatte" van Seydel (Ueber die Nasenhöhle der höheren Sauge- 

 thiere und des Menschen; Morph. Jhrb. XVII, S. 44, 1891) en de 

 »lamina terminalis" van Grosser (Zur Anatomie der Nasenhöhle und des 

 Bachens der einheimischen Chiropteren. Morph. Jhrb. XXIX, S. 1. 

 19U0). Aangezien het bestaat uit eene voortzetting van het praesphenoïd, 

 vormt het den bodem eener holte in dit been : de sinus sphenoïdalis. 

 Deze sinus ontbreekt derhalve bij Ornithorhynchus, terwijl zij daarente- 

 gen bij Echidna evengoed als bij andere zoogdieren dient tot opname 

 van secundaire conchae. 



De bovenontwikkelde opvatting der drie voorste ethmoidale conchae van 

 Echidna als de homologa van het drietal zeef beens-neusschelpen van Or- 

 nithorhynchus stemt geheel overeen met het besluit, waartoe Seydel on- 

 langs gekomen is door het onderzoek van de ontwikkeling der neusholte 

 bij Echidna; »So dürften Muschelanlagen, die spater hinter der 3. An- 

 lage auftreten, in ihrer Genese anders aufzufassen sein als die Anlagen 

 1 — 3;" (Ueber Entwickelungsvorgange an der Nasenhöhle und am Mund- 

 höhlendache von Echidna, in Semon, Zoologische Forschungsreisen III, 

 Lief. III, S. fff.) 



Omtrent het maxilloturbinale der Monotremen maakt spreker er op- 

 merkzaam op, dat dit bij Ornithorhynchus en Echidna zoowel in ligging 

 als in bouw een overeenkomstig karakter vertoont, behalve, dat het bij den 

 eerste veel sterker ontwikkeld is dan bij de tweede. Nu geeft echter 

 Zuckerkandl op, en zijne opgaven worden door Gegenbaur in zijn nieuw 

 handboek overgenomen (bl. 966 en 967), dat het maxilloturbinale van 

 Ornithorhynchus, hetwelk hij »Nasenmuscbel" noemt, behoort tot de groep 

 der »geplooide schelpen", dat van Echidna daarentegen tot de »dubbel- 

 gewondene." Vergelijkt men echter eene dwarse doorsnede van 't maxil- 

 loturbinale van Ornithorhynchus met de figuren der verschillende typen 

 van neusschelpen in Zuckerkandl's Periph. Geruchsorgan der Saugeth., 

 dan blijkt dit orgaan te beantwoorden aan hetgeen daar genoemd wordt : 

 »verastigter Typus von Harwood — Wiedemann." 



Dit feit is reeds in 1891 vastgesteld door Symington: On the nose, 

 the organ of Jacobson and the dumb-bell-shaped bone in the Ornitho- 

 rhynchus. Proc. Zool. Soc. 1891 pag. 575. Ook voor Echidna is Zuckerkandl's 



