146 



en zijn dien ten gevolge niet gemakkelijk te praepareeren. De 

 voorste ligt ongeveer ter plaatse, waar de kieuwen een aanvang 

 nemen en bestaat uit twee door een vrij lange commissuur ver- 

 bonden helften ; de achterste knoop bestaat uit een compacte massa 

 en ligt kort voor het achterste uiteinde van den ventralen uit- 

 looper, tusschen deze en de sluitspier. Beide knoopen vormen 

 het uitgangspunt van talrijke zenuwen en staan met elkander in 

 verbinding door de zoogenaamde mond-kieuw-commissuur (commis- 

 sura branchialis-buccalis). De zenuwen van het voorste ganglion 

 verzorgen de mondlappen, het voorste gedeelte van den mantel 

 en van de kieuwen enz. ; die van het achterste ganglion verzorgen 

 het achterste en grootste gedeelte van den mantel en van de kieuwen, 

 bovendien het orgaan van Bojanus en de sluitspier. Voor de ze- 

 nuwen van den mantel maak ik hier ter loops melding van de 

 uit een histologisch oogpunt belangrijke en voor zooverre ik heb 

 kunnen nagaan tot nog toe niet beschrevene eigenaardigheid , dat 

 zij voor het grootste gedeelte geheel omsloten worden door een 

 koker van spiervezelen. De witte sterk in 't oog vallende strepen , 

 die men zich over het manteloppervlak naar den rand toe ziet 

 uitbreiden, bestaan inderdaad uit dikke kokers van gladde spier- 

 vezelen , in wier centrum zich een zenuwvezelenbundel bevindt. 



Wat zintuigen betreft is de oester zeker een zeer misdeeld dier. 

 Behalve de aan den mantelrand aanwezige tentakels, die onge- 

 twijfeld als tastzintuigjes moeten beschouwd worden — is het ook 

 mij niet gelukt eenig ander zintuig te ontdekken '). Het psychisch 

 leven van een oester staat ongetwijfeld op een zeer lagen trap. 



Omtrent de bovengenoemde sluitspier deel ik hier nog mede , dat zij 

 waarschijnlyk met de groote (de achterste) sluitspier der tweespierige 



1) Garner, Trans. Linnean Soc. of London. 1837. 4°. p. 488 spreekt van kleine schit- 

 terende oogjes bij Ostrea. Ik heb ze evenwel niet kunnen ontdekken. VON Ihering 

 zegt in zijn opstel over de gehoorwerktuigen der Mollusken (Die Gehörwerkzeuge der 

 MoUusken, Erlangen, ]876) dat de olocyst niet kan gevonden worden, waarschijnlijk 

 omdat zij bij het ontbreken van den voet tuaschen de ingewanden en bepaaldelijk de 

 lappen van de lever verborgen ligt. 



