174 



wijkiug der cellige elementen , zooals met vele bloedvoerende ruim- 

 ten der Mollusken het geval is , moet ik voorloopig nog zeer be- 

 twijfelen. Het bindweefsel verdikt zich steeds aan de grens der 

 holte tot een eenigszins dikkere laag; het aantal bindweefselker- 

 uen langs deze laag kan zoo groot worden, hun rangschikking 

 een zoo regelmatige , dat het moeilijk is deze laag van een endo- 

 thelium te onderscheiden. Komt men vervolgens nabij de in de figuur 

 met ,v aangegeven plek , dan moet ik het in alle preparaten kortweg 

 onmogelijk noemen, de grens aan te geven, op welke het epithelium 

 begint. Men ziet de cellige elementen allengs iets grooter worden 

 en als zij den bepaalden epitheliumcel-vorm hebben aangenomen , 

 zitten er ook trilharen op. Pleit deze gelijdelijke overgang niet 

 sterk tegen de bewering , dat de holte waarin het hart geplaatst is 

 inwendig niet met een epithelium bekleed is ? En is het bovendien 

 niet moeielijk (bijna schreef ik onmogelijk) zich een holte te den- 

 ken , die met het lichaamsoppervlak , al is het dan ook niet direct , 

 in verbinding staat en niet met een epithelium bekleed zou zgn? 

 Is Griesbach's waarneming een juiste (zie de noot onder de vorige 

 bladz.), en wordt de pericardiale holte bij Anodonta door een hoog 

 cylinder-epithelium bekleed, dan geloof ik, dat wij ook voor de 

 andere Plaatkieuwige Weekdieren gerust tot het voorkomen van 

 een epithelium kunnen besluiten. 



Als tot het excretie-orgaan behoorende heb ik in alle figuren 

 dit kanaal groen aangeduid. In fig. 23 zien wij dat de vergroeiing 

 van den harteboezem met den wand der pericardiale holte een 

 veel innigere is geworden. Alleen aan den voorkant is de holte 

 nog als een smalle ruimte "(Ih) zichtbaar, die natuurlijk nog in 

 verbinding staat met het nier-pericardium-kanaal (bij ,v); waar- 

 schijnlijk moet naar den kant der sluitspier het kleine nauwe 

 rondom gesloten kanaal (Ih') als voortzetting van de hartholte 

 beschouwd worden. Overigens heeft" aan dezen kant op deze door- 

 snede reeds een innige vergroeiing van den harteboezem met de 

 smalle strook bindweefsel , die naar den kant der pericardiale holte 

 tegen de sluitspier aanligt, plaats. In deze doorsnede is meer 

 naar buiten toe, d. i. dus hier links van den doorgesneden boezem, 



