176 



eveueens een doorsnede' te zien van de kieuwader. Ik heb deze 

 doorsnede op deze en de volgende afbeelding met v. b. {vena bran- 

 chialis) aangeduid. Het mocht mij niet gelukken een cellige be- 

 kleeding langs den wand van dit bloedvat waar te nemen; voor 

 zooverre ik kon nagaan, wordt het enkel omgeven door gladde 

 spiervezelen en een eenigszins dikkere laag van het bindweefsel , van 

 welke af uitloopers zich verspreiden tusschen het omgevend bind- 

 weefsel. Uit deze doorsneden blijkt (zooals trouwens ook uit de 

 doorsnede van fig. 12), dat de kieuwvene niet in het midden van 

 den boezem uitmondt, maar geheel zydelings. Verder bevatten 

 de doorsneden talrijke lumina van het orgaan van Bojanus en 

 zien wij , dat het hen omgevende bindweefsel rijk is aan lacunen. 

 Dit laatste geldt eveneens voor de in fig. 24 afgebeelde doorsnede. 

 In deze is van den harteboezen niets meer te ontwaren en heeft 

 het nier-pericardium-kanaal zich rondom gesloten (n. p.). Evenals 

 in de vorige figuren verspreidt het geslachtsorgaan zich aan de eene 

 zijde van den driehoek , wier andere zijden gevormd worden door 

 de sluitspier en door den lichaamswand. Van den eigenlijken har- 

 teboezem is niets meer te ontwaren; wel merkt men nog eenige 

 van dezelfde eigenaardige weefselelementen , als die in den harte- 

 boezem worden aangetroffen. 



Men houde mij hier eene kleine uitwijding ten goede. Ik geloof 

 de eerste te zijn , die het BojANus-orgaan van de oester heb her- 

 kend. Toch hebben reeds vroegere auteurs gemeend over dit 

 zelfde orgaan bij de oester te schrijven en wel : Frey en Leuckart , 

 Leydig en von H^issling. In werkelijkheid werd toen evenwel een 

 morphologisch althans geheel ander deel door hen besproken. In 

 1847 schrijven Frey en Leuckart ^) over de anatomie van den 

 paalworm. Het is hun niet gelukt het orgaan van Bojanüs bij 

 dit dier te vinden en zij vermoeden, dat de donkere pigment voe- 

 rende cellen , die dit orgaan bij alle Weekdieren kenmerken , bij 

 den paalworm een donkere bekleeding van den harteboezem vormen. 

 Dit komt hen vooral daarom waarschgnlijk voor, omdat ook o. a. 



1) Frey uud Leuckart, Beitrage zur Kenntniss wirbelloser Thiere. Braunschweig. 



1847. 4°, 



