228 



laatste te verklaren, als wij de oester als een zich zelf bevruch- 

 tend dier beschouwen? 



Het op bladz. 220 sub 2"^. aangegeven geval betreft waarschijn- 

 lijk die oesters , die gedurende het waarnemingsjaar een niet zeer 

 groote hoeveelheid sperma zouden afscheiden en in den loop van het 

 volgende zomer als vrouwelijk individu aan de voortplanting zoudan 

 deelgenomen hebben. Het in de derde plaats aangegeven geval 

 bedoelt ongetwijfeld (zie de aanteekening onder bladz. 220) de oes- 

 ter, die haar eieren heeft afgelegd en nu sperma produceert. Het 

 vyfde geval is het eenige, waarin beiderlei geslachtsproducten rijp 

 naast elkander worden waargenomen ; terwijl echter de eieren door 

 de geheele geslachtsklier en overal tot in de blinde uiteinden der 

 Windzakken voorkomen , zien w^ dat het sperma alleen wordt 

 aangetroffen in het uitvoerkanaal en in de eerste , de voor- 

 naamste, daarvan uitgaande zijgangen. Bovendien treffen wij 

 hoegenaamd geene outwikkelingsstadien van het sperma aan: slechts 

 rijpe en bijna uitsluitend losse (niet tot pakjes vereenigde) sper- 

 matozoïden. Evenals in die gevallen, in welke ik bij niet ge- 

 slachtsrype oesters sperma in de geslachtsgang en tot in de 

 urinekamer waarnam, neem ik ook hier aan, dat het sperma door 

 een andere oester voortgebracht werd en natuurlijk geheel passief 

 het lichaam der met eieren bezwangerde oester is binnengedrongen. 



Bewyzen kan ik evenwel deze aanname niet: bewezen werd 

 echter tot nog toe de uit een physiologisch oogpunt oneindig on- 

 gerijmder opvatting, dat dezelfde oester te gelijkertijd beide ge- 

 slachtsproducten in rijpen toestand zou voortbrengen , evenmin. 

 Men bedenke ook , dat het bewijs van mijne opvatting eigenlijk 

 eerst gegeven zou zijn , wanneer men een oester sperma had zien 

 loslaten en er vervolgens in geslaagd was die spermatozoïden te 

 volgen, tot men zag, dat zij de geslachtsopening van een andere 

 oester binnendrongen en daarbinnen de eieren bevruchtten. Voor- 

 loopig vallen dergelijke waarnemingen buiten het mensche- 

 lijk waarnemingsvermogen. Gaat men evenwel de beteekenis der 

 verschillende door mij aangevoerde gronden nauwlettend na, dan 

 komt men , al is het dan ook niet tot mathematische zekerheid , 



