286 



vegetatieve bol zich te deelen , eerst iii twee groote ronde (Fig. 6) 

 later in meerdere cylindrische cellen; op die wijze ontstaan dus 

 twee lagen waarvan zich de eene tot ectoderm , de andere tot en- 

 toderm (eu mesoderm?) ontwikkelen zal. Tegelijk heeft het em- 

 bryo zyn spherischen vorm verloren en ten gevolge eener in- 

 deuking aan de onderzijde eene zwak niervormige gedaante ver- 

 kregen (Fig. 7 , waar het onderste gedeelte evenwel naar boven 

 gekeerd is). Onderzoekt men een iets ouder stadium op door- 

 snede (Fig. 8) , dan blijkt dat de laag van entoderracellen een 

 weinig ingestulpt en daardoor eene ware gastrula ontstaan is. 

 Van eene echte iuvaginatie kan hier eigenlijk geen sprake zijn , 

 wijl er geene klievingsholte aanwezig is ; maar men heeft hier als 

 het ware een tusschenvorm tusschen eene gastrula , ontstaan door 

 instulping (embolische) en eene gastrula ontstaan door omgroeiing 

 (epibolische). Deze laatste vorm schijnt bij de overige in zee le- 

 vende Lamellibranchiaten voor te komen. Trouwens reeds Rabl ^) 

 e. a. hebben er op gewezen dat deze twee schijnbaar fundamenteel 

 verschillende wijzen van gastrulavorming door eene rij van over- 

 gangen met elkaar verbonden zijn en toch tot eenzelfde proces 

 kunnen teruggebracht worden. 



Het oesterembryo biedt in dit stadium het merkwaardig ver- 

 schijnsel aan , dat niet alleen aan de vegetatieve pool eene instul- 

 ping voorkomt, maar bovendien aan de tegenoverliggende pool, 

 een weinig beneden den top , eene zeer duidelijke groeve aanwe- 

 zig is. Wanneer men het embryo van de zijvlakte bekijkt, valt 

 deze insnijding terstond in het oog (Fig. 9, sk), en eene optische 

 doorsnede (fig. 8) leert ons dat zij daardoor is ontstaan, dat 

 eenige ectodermcellen zich een weinig naar binnen ingestulpt heb- 

 ben. Bij de verdere ontwikkeling (fig. 10 en 12) ontstaat hier- 

 door een uit hooge cylindrische cellen gevorn\d zakje, met eng 

 lumen , wiens blinde einde naar de dorsale pool van het embryo 

 gekeerd is , terwijl de opening dwars op de lengteas van het em- 

 bryo staat. Zonder twyfel, gelijk uit oudere stadiën blijkt, is dit 



1) Entwicklung der Tellerschnecke; Morphol. Jahrbucli Bd. V, p. 601. 



