288 



zakje niets anders dan de schelp klier. De bewering van Fol ^) 

 dat bij Ostrea de schelpklier geen eigenlijke instulping maar slechts 

 eene zwak uitgeholde ectodermale verdikking ziju zou , is dus niet 

 zeer juist en berust waarschijnlijk op de waarneming van oudere 

 stadiën , bij wie , evenals bij andere Mollusken-larven met uitwen- 

 dige schelp , de instulping langzamerhand vlak wordt. Gelijk be- 

 kend is werd dit orgaan het eerst ontdekt door Ray Lankester 

 bij Pisidium. en onderscheidene Gasteropoden ^) ; later heeft Hat- 

 SCHEK het bij Jeredo teruggevonden ''). In vergelijking met de 

 beide genoemde geslachten heeft echter het optreden der schelp- 

 klier bij Ostrea edidis zeer vroeg in het embryonale leven plaats. 

 Reeds de eerste onderzoekers, die zich met de ontwikkelingsge- 

 schiedenis van de oester hebben bezig gehouden , Davaine en De 

 Lacaze-Duthiers spreken van »une échancrure" en »une dépression", 

 waardoor het embryo eene hartvormige gedaante verkrijgt; zij 

 schijnen dus met genoemde, instulping niet onbekend geweest te 

 zijn , ofschoon zij er de ware beteekenis niet van hebben ingezien. 

 Volgens de onderzoekingen van Brooks bezit ook het embryo van 

 Ostrea virginiana aan de rugzijde eene diepe halvemaanvormige 

 groeve , die evenwel volgens hem de opening van den oerdarm — 

 de blastoporus — bevat. Vergelijkt men echter zijne fig. 32 (op. 

 cit.) met de door mij gegevene fig. 9, 10 en 12, dan geloof ik dat 

 men met groote waarschijnlijkheid daaruit mag afleiden , dat , het- 

 geen Brooks voor den blastoporus heeft aangezien, niets anders 

 is dan de opening van de schelpklier. Deze opvatting wordt ook 

 daardoor gesteund dat hij zegt waargenomen te hebben, dat op 

 het punt, waar zijn vermeende blastoporus gelegen is, zich later 

 de schelp begint te ontwikkelen. Eene dergelijke wijze van ont- 

 staan der schelp bij Lamellibranchiaten is tot hiertoe alleen door 

 Rabl *) bij Unio gevonden en is zoo geheel in strijd met de waar- 

 nemingen over de ontwikkeling van andere Mollusken , dat zij , 



1) Études sur Ie développement des MoUusques; Archiv. de Zoölogie Expe'rim. T. IV, 

 blz. 186. 



2) Loc. cit. p. 6. 



3) Ueber Entwicklungsgeschichte von Teredo; Arbeit. Zool. Instit. AVien T. III. 



4) Ueber die Entwicklungsgeschichte der Malermuschelj Jen. Zeitschr. XI, 1876. 



