290 



gelijk reeds van bevoegde zijde werd opgemerkt, zeker verdient 

 nader onderzocht te worden. 



Keeren wij thans weder terug tot het embryo afgebeeld in fig. 

 10, dan zien wij dat het entodermale veld, dat in een vroeger sta- 

 dium (fig. 8) nog slechts eene zwakke indeuking vertoonde, thans 

 tot eene diepe instulping geworden is , met buisvormig lumen , een 

 ware oerdarm (protogaster) ; achter den oermond liggen een paar 

 groote cellen, die waarschijnlijk voor de eerste mesoderm-cellen mo- 

 gen gehouden worden , ofschoon de wijze van hun ontstaan evenals 

 de verdere ontwikkeling van het mesoderm mij onbekend gebleven 

 zijn. In het embryo van den volgenden dag (fig. 12) treft men ten 

 minste ook reeds aan de bovenzijde van den darm mesoderm-cellen 

 aan. Het onder den mond gelegen gedeelte der ventrale zijde begint 

 nu sterk vooruit te springen, zoodat een soort voet gevormd wordt, 

 waardoor het embryo sterk op een jonge gasteropode begint te 

 gelijken. De oermond is nog steeds duidelijk zichtbaar en ver- 

 toont eene eenigszins driehoekige gedaante. Zoover ik heb kun- 

 nen nagaan , verdwijnt zij ook gedurende het verder verloop der 

 ontwikkeling niet en gaat rechtstreeks in de blijvende mond of 

 liever in de cardia over. Want evengoed als bij die embryo's, 

 waar zich de oermond sluit, de oesophagus en de blijvende mond 

 gevormd worden door eene instulping van het ectoderm , nemen 

 ook bij diegene, waar de oermond niet verdwijnt, ectodermcellen 

 aan den opbouw van de voorste afdeeling van het darmkanaal deel. 



Gedurende den verderen groei van het embryo hebben zoowel 

 uitwendig als inwendig groote veranderingen plaats; wat in de 

 eerste plaats de schelpklier betreft, deze begint langzamerhand 

 haar oorspronkelijk karakter van eene klierachtige instulping te 

 verliezen , stulpt zich als het ware weder om , zoodat zij thans 

 slechts eene ondiepe verdikking van het ectoderm vormt, bestaande 

 uit lange kegelvormige cellen (fig. 13, sk). Een cuticula-achtig 

 vliesje(s), het product van de afscheiding dezer cellen, duidt het 

 allereerste begin van de schelp aan ; daar op dit punt bij het vol- 

 wassen dier het slot ligt, was de voorstelling van Davaine »un 

 trait transparent .... c'est Ie premier indice de la charnière" in 



