420 



drijver is toen gelicht en de boot door de stoomboot opgenomen, üit deze 

 waarneming blijkt dus evenals uit eeoige andere, dat bet water geenszins 

 alleen een been en teruggaande beweging beeft bij eb en vloed maar zicb 

 in een tij ook naar een gebeel ander deel van de Ooster- Schelde kan ver- 

 plaatsen zoodat een voortdurende vermenging van bet water plaats beeft. 



Na Woensdag 14 September beb ik geene waarnemingen meer gedaan 

 omtrent de waterbeweging in de geulen van de Ooster- Schelde, maar alleen 

 nog eenige dagen besteed aan bet onderzoeken van eenige locale stroomingen. 



Bij de voorgaande waarnemingen beb ik mij niet veel moeite gegeven om 

 te onderzoeken boe de drijvers zicb waarschijnlijk zouden bewogen hebben, 

 als zij nooit den grond geraakt hadden en dit wel om reeds genoemde 

 redenen, maar ook omdat ik overtuigd ben, dat de fout hierdoor begaan 

 zeer gering moet zijn in vergelijking van de fout in de uiterst gebrekkige 

 plaatsbepaling. Vele der opgaven die door de waarnemers in hunne aan- 

 teekeningen vermeld zijn , zijn volkomen met elkaar in strijd , en de wegen 

 der verschillende dry vers , zooals ik ze heb beschreven, zijn dan ook bijna 

 alle in meerdere of mindere mate door gissing bepaald. In sommige gevallen 

 was het mij zelfs geheel onmogelijk eenigszins den gevolgden weg te be- 

 palen. Het personeel dat mij ten dienste stond , bestond bovendien ook voor 

 het grootste deel uit lieden die of in het geheel niet of slechts op kleine 

 gedeelten van de Ooster- Schelde bekend waren en was met enkele gunstige 

 uitzonderingen in het geheel niet voor dit werk geschikt. Geen enkele der 

 waarnemers was in staat om gedurig op te teekenen op welk oesterperceel 

 hij zich bevond , ook niet met behulp van een kaart , waarop deze perceelen 

 waren aangegeven; waar zij hierdoor nog hun plaats nader hebben willen 

 bepalen , is het de vraag of dit juist is geschied. Ik geloof dan ook dat 

 wanneer men deze waarnemingen wilde herhalen of uitbreiden, de zaak op 

 een andere wijze zou moeten worden ingericht. In de eerste plaats zou de 

 bepaling van de plaats door middel van een hoekmeetinstrument moeten 

 geschieden; men zou dan in elke boot een persoon dienen te hebben die 

 daarmede kan omgaan. 



Het voorgaande is mijn inziens geenszins de beantwoording van de eerste 

 reeks vragen der commissie voor bet Zoölogisch Station gesteld in hare 

 missive van 6 September 1881. 



De vraag welke de beweging is van een waterdeeltje op de Ooster- Schelde , 

 is natuurlijk in de verste verte niet beantwoord door de voorgaande waar- 

 nemingen ; de vraag hoeveel tijd er toe noodig is om een waterdeeltje van 

 Bergen op Zoom tot aan zee te brengen alleen in zooverre , dat men uit de 

 waarnemingen ziet dat gedurende éen tij althans, geen enkel waterdeeltje 



