XIV 



species voor, waarvan enkele zelfs tot de meest algemeene vormen daar 

 ter plaatse behooren. Deze gewapende Neraertinen zijn alle klein en draad- 

 vormig; om hen te verkrijgen doet men het best af krabsel van de schepen, 

 steenen, wierplukjes, enz. enz. in afzonderlijke bakken met zeewater te 

 verzamelen. Wanneer men deze bakken een korten tijd stil laat staan, 

 kruipen de Nemertinen naar de oppervlakte van het water, vooral naar 

 de rand van water en bak, waar zij zich ook vaak erbuiten begeven. 

 Hierbij was zeer duidelijk de voorkeur, welke deze wormen vertoonen 

 om zich naar het donkere gedeelte der bak te bewegen. Tevens kon ik 

 opmerken, dat de dieren in bakken, welke op een beschaduwde plaats 

 stonden, veel sneller naar boven kruipen, dan in het volle daglicht. Met 

 Oxner meen ik dus, dat een negatieve phototropie bij deze wormen aan- 

 wezig is. (Buil. Inst. Oceanogr. Monaco 108). 



De meest gewone vorm, vooral in de haven zelve, tusschen Tiibularia 

 en ander afkrabsel der schepen, is Oerstedia dorsalis (Zool. dan.) In de 

 maanden Mei en Juni is deze species hier geslachtsrijp ; Mc. Intosh ver- 

 meldt, dat de Engelsche exemplaren in September pas rijpe eieren bevatten ; 

 de vormen uit het diepe water echter reeds in Juni. ]n den Helder waren 

 deze Oerstedia's echter zeker niet uit diep water afkomstig, hoogstens 

 1 M. onder de oppervlakte. De meeste exemplai-en dezer species moesten 

 tot de variëteit marmorata worden gebracht. De door Herklots als in- 

 landsch beschreven Tetrastemma varicola Oersted is waarschijnlijk syno- 

 nym met deze vorm. 



Een tweede vorm, welke vrij algemeen voorkomt tusschen algen, maar 

 bij lan^e na in zoo groote hoeveelheden niet als de vorige, is Prostoma 

 flavida (Ehrenberg). Deze vorm behoort tot de door Lameere genoemde 

 species (Tetrastemma flavida). 



Nog enkele andere vormen werden door mij aangetroffen, alle Hoplo- 

 neroertinen, waarvan sommige in groeten getale ; materiaal is hiervan 

 verzameld ter nadere determinatie In het algemeen kan echter ook van 

 de Nemertinenfauna dezer streek worden gezegd, dat zij arm is in soorten, 

 maar rijk in specimina. 



De fixatie van deze kleine Nemertinen kon zonder verdooving geschieden ; 

 zeer goede resultaten verkreeg ik door hen te dooden met sublimaat- 

 ijsazijn en glycerine-ijsazijn. Gedurende een enkele minuut werden de 

 dieren hierin gelaten en dan direct in alc. VO^/p overgebracht, die later 

 door alcohol QO^j^ werd vervangen. Bijna steeds werpen de dieren in het 

 fixatief hun slurp geheel of gedeeltelijk uit. Zeer goede resultaten gaf 

 ook de fixatie in formaline-zeewater (10%); steeds moeten de wormen 

 echter in alcohol worden bewaard. Gedurende mijn verblijf in den Helder 

 stond Dr. Redeke mij twee exemplaren af van Nemertinen, welke door 

 de ,,Wodan" van de Noordzee werden meegebracht. P]én hiervan, Emplec- 

 tonema neesi (Oersted) kan zeker nog niet worden beschouwd als tot 

 de Nederlandsche fauna behoorend, daar als plaats van herkomst Hastings 

 is vermeld. De andere species bleek te zijn Tubulanus superbus (KöUiker) 

 en was afkomstig van de Doggersbank. 



Naast het verzamelen van Nemertinen vond ik gelegenheid mij te ver- 

 diepen in den bouw, maar vooral in de ontwikkelings-geschiedenis der 

 Pycnogoniden. PhoxichiUdium femoratum, die zoo algemeen voorkomt 

 tusschen Tubidaria, leverde voor de studie der anatomie van deze Arthro- 

 poda een zeer geschikt materiaal; van dezelfde species kon ik ook, dank 

 zij de onderzoekingen van Dr. Loman, verschillende ontwikkelingsstadia 

 verzamelen, welke te samen een goed beeld van de embryologie dezer 



