210 



zijde gezien, was de ontwikkeling reeds tot het punt gekomen , 

 waarop niet enkel alle uitwendige deelen geheel zijn aangelegd, 

 maar ook eenige inwendige organen, het hart met zijne beide 

 voorkamers , de kieuwen , de otolithzakjes , de inktzak met zijn 

 uitloozingskanaal , duidelijk , door de bekleedselen heen , zicht- 

 baar waren. 



Het meest trof mij echter, bij de beschouwing dezer kleine 

 wezens door het mikroskoop , het zonderlinge spel der chromato- 

 phoren , geele, roodbruine en violetroode. Reeds voor eenige jaren 

 had ik, rnij eenigen tijd te Helder ophoudende, gelegenheid ge- 

 had een dergelijk schouwspel onder het mikroskoop gade te slaan 

 aan eene Sepiola Mondelettii , die ik uit de naburige zee uit een 

 diepte van 16 vademen met het sleepnet had opgehaald, welk 

 dier klein genoeg is om ook in den volwassen toestand levend 

 op de voorwerptafel van het mikroskoop gebracht en onderzocht 

 te worden. Reeds toen waren mij in de wijze van samentrekking 

 en uitzetting der chromatophoren eenige bijzonderheden in het 

 oog gevallen , die kwalijk geheel overeen te brengen schenen 

 met de beschrijving en verklaring , welke andere waarnemers ^) 

 gegeven hebben van de werking der chromatophoren bij de Ce- 

 phalopoden. 



Bij Sepiola verhinderde echter de ondoorschijnendheid der 

 deelen gedurende het leven iets meer te zien , dan hetgeen on- 

 middellijk aan de oppervlakte bij opvallend licht zichtbaar was, 

 namelijk violet, rood en roodbruin gekleurde vlekken van onbe- 

 paalden vorm, die beurtelings tot zeer kleine vlekjes samenkrom- 

 pen en zich dan weder tot veel grootere vlekken uitbreidden. 

 Aan de kleine, slechts 3 tot 4 millim. lange embrjones van 

 Loligo , die nog zeer doorschijnend zijn, gelukt het daarentegen 

 gemakkelijk de waarnemingen gedurende het leven bij doorvallend 



') Riid. Wagner, in Isis , 1833, p. 159 en Arckif fiir Naturgesckichte , 1841, 

 I, p. 35. — E. Hailess, iu Archif f. Naturgesch., 1846, p. 34. — Brücke, in 

 Sitzunysler. d. mathem. naturw. Klasse der Kais. Akad. d. Wiss., 1852, VIII, 

 p. 196. — Keferstein, in Bronn's Klass. u. Ordnung. des Thierreichs , Bd. III, 

 2'e Abth. , p. 1324. — Fr. Boll , in Archif f ür mikroskopische Anatomie, Supple- 

 ment, Bonn 1869, p. 62. 



