213 



laatst begint en soms eerst tegen den dood van het diertje met 

 eene enkele uitzetting, zonder daarop gevolgde samentrekking, 

 begint en eindigt. 



Gelijktijdig met de afneming der bewegingsverschijnselen der 

 chromatophoren vertragen ook de andere levensbewegingen : de 

 samentrekkingen van het hart , van den mantel en de vinnen. 

 Eindelijk, wanneer het diertje geheel dood is, zijn alle of nage- 

 noeg alle chromatophoren in den uitgezetten toestand overgegaan , 

 hetgeen ten gevolge heeft , dat de geheele oppervlakte van het 

 gestorven diertje een licht roodachtige tint heeft. 



Uit deze waarnemingen mag men reeds een besluit trekken , 

 dat in tegenspraak is met hetgeen anderen gemeend hebben uit 

 hunne waarnemingen , die aan volwassen dieren verricht zijn , te 

 moeten afleiden Harless beschouwde de uitzetting der chromato- 

 phoren als het gevolg eener uitrekking, welke volgens hem bij Loligo 

 wordt teweeg gebracht door daarbuiten gelegen en aan hun wand 

 ingeplante contractile vezelen. Brücke zag bij een door hem 

 onderzochten Octopus die vezelen wel is waar niet, maar twij- 

 felde toch niet aan hare tegenwoordigheid en aan de juistheid 

 der door Harless gegeven vei'klaring, daar ook naar zijne mee- 

 ning de uitgezette toestand de actieve, de ingekrompen toestand 

 de passieve is. Ook Keferstein , die bij Sepia, trouwens bij een 

 spiritus-exemplaar, vezelbundels in de chromatophoren-laag zag, 

 die hij voor contractiel hield, sluit zich bij deze verklaringen 

 aan. Het uitvoerigst eindelijk zijn de chromatophoren van Oc- 

 topus, Sepia en Loligo beschreven door Boll. Ook hij zag de 

 door Harless ontdekte vezelen , die straalsgewijs rondom eiken 

 chromatophoor geplaatst zijn en beschrijft deze uitvoerig. Vol- 

 gens hem zijn zij echte spiervezelen , die zich van den eenen 

 chromatophoor naar den anderen uitstrekken en door hare samen- 

 trekking de uitrekking van de chromatophoren in de vlakte 

 teweeg brengen. Wat de daarop volgende samenkrimping betreft, 

 zoo schreef Harless deze toe aan de elasticiteit van den wand 

 des chrouiatophoors, terwijl daarentegen Boll de oorzaak daar- 

 van zocht in een krans van kleine cellen, die volgens hem zich 

 rondom de pigmentmassa tusscheu deze en de binneueinden der 



