218 



maal grootere oppervlakte dan in den geheel saamgekrompen 

 toestand heeft, moet in dikte even zooveel verminderd zijn. Be- 

 droeg de doormeter tijdens de samenkrimping in alle rigtingen , 

 b.v. ^30 millim., dan is zijne dikte in den gelieel uitgezetten 

 toestand , bij honderdvoudige vergrooting der oppervlakte , nog 

 slechts Vsooo millim., d. i. zij is zoo gering geworden dat, indien 

 de chromatoplioor volkomen plat was en men dien juist op den 

 kant beschouvi^de , deze zich zelfs bij sterke vergrootingen slechts 

 als een zeer dun streepje vertoonen zoude. Inderdaad is dit nu 

 ook waarneembaar, wanneer men een vooraf in spiritus eenigs- 

 zins verharde embryo uiteen pelt. Men heeft dan van tijd tot tijd 

 gelegenheid fragmenten van de chromatophoren op den omge- 

 krulden kant te zien en zich te overtuigen , dat de uitgezette 

 chromatophoren niet anders zijn dan uiterst dunne, als het ware 

 schubvormige schijfjes of plaatjes. 



Tot op zekere hoogte staan de chromatophoren in hunne 

 beide elkander snel opvolgende toestanden van uitzetting en in- 

 krimping, onderling in eene dergelijke, maar tijdelijke verhou- 

 ding, als in de opperhuid der zoogdieren de zeer dunne schub- 

 vormige celplaatjes in het verhoornd gedeelte dier opperhuid 

 tot de daaronder gelegen jeudige cellen van het rete Malpighii. 

 Ook deze hebben eene min of meer bolvormige gedaante, die 

 echter, wanneer deze jeugdige cellen tot bestanddeelen der ver- 

 hoornde epidermis-laag worden , eene blijvende verandering on- 

 dergaat , waarbij zij zich in de vlakte uitbreiden en op even- 

 redige wijze in de dikte afnemen. Zulk een parallel tusschen 

 tijdelijke en blijvende vormveranderingen van cellen laat zich 

 trouwens nog in andere gevallen trekken. De vertakte pigment- 

 cellen van vele dieren herinneren de tijdelijke vormen die Amoeben 

 en andere Rhizopoden aannemen. 



Welke is nu de naaste oorzaak dezer tijdelijke , elkander 

 afwisselende vormveranderingen der chromatophoren ? Gelijk 

 reeds boven gezegd is, schrijft men deze algemeen toe aan de 

 samentrekking van straalsgewijs aan eiken chromatophoor inge- 

 plante spiervezelen , terwijl, zoodra die samentrekking ophoudt, 

 de elasticiteit hetzij van den wand, hetzij van het chromato- 



