222 



de uitzetting van het chromatophoren-lichaam niet in eene uit- 

 rekking door daaraan ingeplante spiervezelen bestaat. 



Voegt men nu hierbij nog , dat de contractie met minstens 

 gelijke energie als de expansie geschiedt, en dat de eerste (zie 

 bl. 214) zelfs meer het karakter van activiteit dan de laatste 

 draagt, terwijl er geen spoor \an spiervezelen aanwijsbaar is, 

 welke deze contractie zouden kunnen te weeg brengen , dan wordt 

 het zeer waarschijnlijk dat de kracht waardoor de vormveran- 

 dering der chromatophoren plaats heeft, niet uitgaat van daarom 

 heen geplaatste deelen maar in hare zelfstandigheid zelve huisvest. 



Doch , indien de straalvezelen geene spiervezelen zijn , welke 

 beteekenis hebben zij dan? Ik aarzel hierop een bepaald ant 

 woord te geven. Het vermoeden ligt echter voor de hand, dat 

 zij de einden van een zenuwtoestel zijn. Daar het mij echter 

 niet gelukt is hare buiteneinden te vervolgen tot aan eene ver- 

 eeniging in een zenuwstammetje, blijft dit vermoeden voor als 

 nog eene bloote hypothese. Is het echter juist , dan verkrijgen 

 de kolfvormige uiteinden der vezelen de beteekenis van zenuw- 

 cellen. Of er daarvan uit een of meer fijne vezelen naar den 

 chromatophoor of naar de dezen omgevende holte gaan , is mij 

 echter onduidelijk gebleven. Ik vermoed dit echter, omdat het 

 binneneinde der cel zich altijd veel minder scherp begrensd ver- 

 toont dan hare zijdelingsche randen , en ik soms iets zag dat 

 mij aan eene uitstraling van zeer teedere vezeltjes op dit punt 

 deed denken. 



Volgens deze opvatting is derhalve het chromatophoren-lichaam 

 volstrekt niet passief, maar integendeel zelve de zetel der actieve 

 bewegingen , waarvan de gestadig wisselende gedaante het gevolg 

 is. De verrichting der straalvezelen bestaat dan alleen in de 

 innervatie. 



Dat protoplasma alleen dergelijke bewegingsverschijnselen 

 kan vertoonen , is genoeg bekend. De wandoi van het hart en 

 van zijne voorkamers der embryones van Loligo waren op het 

 tijdstip van het onderzoek nog enkel samengesteld uit zeer kleine 

 wandlooze cellen, en toch hadden er 100 tot 120 contractien in 

 een minuut plaats , waarbij natuurlijk elke cel eene kleine ge- 



