223 



daanteverandering onderging. Ik herinner voorts aan de Grega- 

 rinen en vele Infusorieii {metabolka) , waaronder er zijn, wier 

 gedaanteveranderingen niet minder snel plaats grijpen dan die 

 der chromatophoren , in weerwil dat hunne llchaamszelfstandig- 

 heid alleen uit vormloos protoplasma bestuat. De regelmatige, 

 dikwerf rhytmische afwisseling van den bolvorm en den plaat- 

 vorm der chromatophoren maakt het reeds op zich zelve waar- 

 schijnlijk dat de daartoe noodige beweging onder den invloed van 

 zenuwwerking geschiedt. Het bewijs hiervan laat zich wel is 

 waar, voorzoover het de Cephalopoden betreft, nog niet leveren. 

 Maar dat de kleursveranderingen van den Chameleon en van 

 andere Reptilien onder het beheer van het zenuwstelsel staan , 

 laat zich niet betwijfelen , vooral niet sedert uit de onlangs door 

 Paul Bert ') hierover in het werk gestelde proeven , overtuigend 

 gebleken is , dat de bewegingen der chromatophoren bij het ge- 

 noemde dier onder het beheer staan van zenuwen welke uit de 

 hersenen komen en met bewegingszenuwen kunnen worden verge- 

 leken. Tevens volgt uit die proeven dat de contractie der chro- 

 matophoren eene actieve beweging is, welke op de innervatie volgt, 

 terwijl daarentegen de expansie een passief verschijnsel is, dat 

 plaats grijpt, wanneer de zenuwen doorgesneden en de chroma- 

 tophoren hierdoor als het ware verlamd zijn. Hetzelfde gebeurt 

 bij den dood van het dier. Dat ook de chromatophoren der em- 

 bryones van Loligo eindigen met in den uitgezetten toestand te 

 blijven, wanneer het dier sterft, is boven (bl. 213) gezegd, en 

 zoo mag men met groote waarschijnlijkheid aannemen , dat, hoe- 

 wel de gedaante der chromatophoren van de lieptilien en van 

 die der Cephalopoden zeer uiteenloopt , toch de klachten , waar- 

 door hunne gedaantewisselingen worden teweeg gebracht, in het 

 wezen der zaak gelijk zijn. 



De chromatophoren der Reptilien en evenzoo die der Visschen 

 zijn , gelijk men weet', in het algemeen cellen , waarvan verleng- 

 selen uitgaan, die niet zelden eene aanmerkelijke lengte bereiken 

 en zich vertakken. Die der Cephalopoden, ofschoon zeer onregel- 



') Revue scieidifique , 1874, 'i*"^ .-ér., p. 407. 



16 



