225 



spierlaag , in verband stonden met de bewegingen van sommige 

 chromatophoren , maar de invloed was in elk geval een zuiver 

 plaatselijke, daar op hetzelfde oogenblik , dat een chromatophoor 

 zich uitzet, een andere, vaak onmiddellijk in de nabuurschap 

 gelegen , zich samentrekt. Men moet derhalve wel aannemen , 

 dat beide bewegingen in het algemeen onafhankelijk van elkan- 

 der zijn. Toch zoude het zeer wel kunnen wezen dat, wanneer 

 de overdwars loopende spiervezelen zich samentrekken , daardoor 

 een soort van trekking op de chromatophoren-laag en derhalve 

 op de daarin bevatte holten wordt uitgeoefend , waardoor deze 

 iets in wijdte toenemen, urn wederom af te nemen wanneer die 

 samentrekking ophoudt. Is dit zoo , dan oefent de binnenwand 

 der holte in het laatste geval eene soort van drukking op het 

 protoplasma-lichaam van den chromatophoor uit, waarbij dan 

 echter, zal die holte daardoor zelve platter en dus kleiner wor- 

 den , het daarin bevatte vocht zijdelings moet uitwijken en zich 

 tusschen de omgevende elementaire deelen verspreiden , terwijl de 

 chromatophoor zich afplat en in de oppervlakte uitzet. 



Hoewel nu , om reeds gezegde redenen , deze invloed van de 

 in de spierlaag plaats grijpende bewegingen niet te hoog moet 

 worden aangeslagen en nooit in staat is alleen en op zich zelve 

 rekenschap te geven van de vormveranderingen der chromato- 

 phoren, zoo zoude het toch kunnen zijn, dat daarin eene der 

 redenen gelegen is, waarom de chromatophoren bij den dood, 

 wanneer ook alle samentrekkingen van de spiej'laag des mantels 

 zijn opgehouden , meerendeels in den uitgezetten toestand blijven. 



Indien nu , gelijk ik uit deze onderzoekingen meen te moeten 

 afleiden, de zoo opmerkelijke vormveranderingen der chromato- 

 phoren geenszins het gevolg van enkel daaraan medegedeelde 

 bewegingen zijn, waarbij zij zelve zich als passieve lichamen ge- 

 dragen , maar integendeel dit beweegvermogen voornamelijk, zoo 

 niet uitsluitend, zetelt in dit protoplasma zelf, waaruit zij groo- 

 tendeels bestaan , dan heeft men in de embryones van Loligo een 

 uitnemend geschikt voorwerp om den invloed van verschillende 

 uitwendige omstandigheden (warmtegraad , elektrische prikkeling , 

 toeti-eding van verschillende gassen, bijvoeging van oplossingen 



