^ VERSLAG OVER DE MATE, WAARIN 



Ad \^. Bij de berekening van de kwel in den Haarlemmermeerpolder (zie 

 Versl. en Meded., Afd. Katuurk., 3de Reeks, Deel I) is gebleken welk een be- 

 langrijken factor de hoeveelheid water vormt, die in den grond kan worden 

 opgenomen. Het scheen daarom wenschelijk gegevens te bezitten, waardoor deze 

 watermassa, althans ten naastebij, bepaald werd. 



Het behoeft nauwelijks betoog dat eene meetkunstige berekening van de hoe- 

 veelheid water, die in zand kan worden opgenomen, slechts kan uitgevoerd 

 worden onder zekere beperkende voorwaarden. De vrije ruimte, die tusschen ge- 

 stapelde korrels overblijft, is berekend in de onderstelling, dat de korrels bol- 

 vormig waren en van gelijke grootte; dat zij op verschillende wijzen op eikander 

 rustten, en ook voor het geval dat kleinere tusschen de groote waren geplaatst. 



Bij korrels van gelijke grootte waren de tusschenruimten, al naar gelang van 

 de plaatsing : 



47.6 pCt.; 41.78 pCt. en 29.78 pCt. 



van het totale volumen. 



Eene plaatsing van kleine korrels tusschen de grootere gaf, volgens de bere- 

 kening, geene verkleining van de tusschenruimte, wanneer de groote daardoor 

 werden verhinderd dicht tegen elkander aan te sluiten. Alleen korrels van zoo 

 geringe afmeting, dat zij in de tusschenruimten kunnen geborgen worden, zonder 

 de groote van elkander verwijderd te houden, kunnen eene belangrijke verklei- 

 ning der tusschenruimten teweeg brengen. 



Voor praktische toepassing meer ver trouwbare gegevens leveren de proeven 

 van tien verschillende waarnemers. Sluit men een der waarnemingen uit, waarbij 

 door afwisselende bevochtiging en drooging eene kunstmatige inklinking werd 

 verkregen, en de uiterste waarden 14 pCt. en 25 pCt. bedroegen, alsmede de 

 proeven van een waarnemer, die de sterk uiteenloopende waarden van 45 pCt, 

 en 4 pCt. verkreeg-, dan leveren de 8 overige voor de tusschenruimten waarden, 

 waarvan de kleinste 23 pCt., de grootste 44 pCt. bedraagt; grenzen, die niet 

 ver verwijderd zijn van die der op verschillende wijzen gestapelde bollen van 

 gelijke grootte. Op grond van deze uitkomsten is bij de berekeningen, voor de 

 hoeveelheid water, die in zandgronden wordt opgenomen, ^/^ van het zaudvolu- 

 men als gemiddeld bedrag gesteld. 



Ad 2^. De proefnemingen over het doorstroomen van water door zand, in 

 het klein door Harting verricht, laten eene eenigzins scherpere berekening toe 

 dan door hem werd toegepast, en leveren daarmede ook meer bevredigende uit- 

 komsten. Wat reeds door Darcy uit zijne proeven werd afgeleid, werd door 



