WATER DOOK ZANDMASSA'S STROOMT. 9' 



Het uiteenloopen der cijfers van k mag voor een deel worden toegeschreven 

 aan het verschil van de grondlagen, door welke het water zijn weg moest nemen. 



De gronden van de twee eerste punten van waarneming, het kanaal van 

 Sluis naar Brugge en de afgesloten kom te Vlissingcn, bestonden niet uit zui- 

 ver zand. 



Bij den Haarlemmer meer polder mag ondersteld worden de aanwezigheid van 

 eene doorlatende zandlaag, die op den bodem der ringvaart, aan de westzijde 

 van den polder door weinig waterkeerende stoHeu wordt bedekt, en die in den 

 polder zelf over de geheele uitgestrektheid meer of minder diep en in het noord- 

 westelijk gedeelte van den polder zelfs aan de oppervlakte is weder te vinden. 



De boringen voor den spoorweg bij 'sHertogenbosch hebben zoowel ten noor- 

 den als ten westen van de stad op eene diepte van ongeveer A.P. onvermengd 

 zand doen vinden en tot zoo diep als de boring reikte, zijnde bij bastion Deu- 

 teren tot — 7.73 M. 



Met veen of klei vermengd bevond zich zand hooger dan A.P. ; bij de door- 

 laatbruggen N". 2 en .S zand met klei op -r 1.30; bij bastion Deuteren veen 

 met zand op + 1.37 M. 



Dat 'sHertogenbosch zich onderscheidt door den grooten toevoer van kwel- 

 water mag dus voor het grootste gedeelte worden toegeschreven aan de ligging 

 op eenen doorloopenden zandbodem, die, tijdens hoogen stand van het water, 

 dat rondom de kleine kom omgeeft, geheel doorweekt is. Ook moet gewezen 

 worden op de onzekerheid omtrent de juiste hoeveelheid water, die werd opge- 

 malen in de tijdperken, waarvan uitkomsten werden medegedeeld. De bemaling 

 vond toen nog met een drijvend stoomgemaal en bij aanbesteding plaats en 

 bovendien tot verschillende en meestal geringe hoogten. 



Overigens zou de toestand van 'sHertogenbosch tijdens bemaling eenigzins 

 beantwoorden aan de proefneming, met een door een zanddijk omringde kom, 

 die door Stieltjes werd aanbevolen. 



De diepte, waarop, onder de Betmve, het bonte diluviale zand zich bevindt, 

 wordt in het verslag van Dr. Seelheim aangewezen. 



Plaat II vaa dat verslag bevat de grafische voorstelling van de ligging bij 

 den Noorder- en bij den Zuiderdijk, en doet zien, dat zoo het diluviale zand 

 nabij die dijken al schaars de oppei'vlakte bereikt, zooals tegenover Arnhem, 

 dit toch veelmalen het geval is met de daarop rustende zandlaag van het allu- 

 vium. Dit heeft o. a. plaats tusschen Vianen en Lexmond. 



Tegenover de groote verschillen in de waarden van k is de overeenstemming 

 der waarden, verkregen in verschillende deelen van de Betuwe, derhalve onder 

 nagenoeg dezelfde omstandigheden, opmerkelijk. 



C 2 



JJATUUEK. VEEU. DEE KONINKT.. A.KADEMIK. DEEL XXVI 



