10 VEESLAG OVER DE MATE, WAARIN 



Bij de vergelijking en de toepassing dezer cijfers is intusschen wel iu ami- 

 merking te nemen, dat zij berusten op aangenomen onderstellingen, die van de 

 ■werkelijkheid kunnen afwijken, liet is een welbekend feit dat in een bedijkino- 

 of droogmakerij niet altijd al het kwelwater kan geacht worden onmiddellijk 

 onder den dijk te zijn doorgestroomd. Daar, waar het ingedijkte terrein uit zand 

 bestaat of waar door slooten, tochten of kanalen de onder klei of leem liggende 

 zandbodem is blootgelegd, kwelt uit den grond water op, dat zoowel van den 

 omringenden boezem als van verder afgelegenen kan afkomstig zijn. Alleen 

 dan zou de op die wijs plaats vindende wateraanvoer kunnen beschouwd wor- 

 den als begrepen in den kwelcoëfficient A;, indien, bij de bedijkingen, die men 

 vergelijkt, de verhouding tusschen de water doorlatende bodemoppervlakte en de 

 dijklengte, alsmede de verhouding tusschen den waterdruk, die de opkwelling 

 uit den grond veroorzaakt en het verschil in waterdruk, onmiddelijk binnen en 

 buiten de omringing, konden ondersteld worden dezelfde te zijn. 



In het algemeen zal dit geenzins kunnen geschieden met voldoende zekerheid 

 en hierop dient gelet te worden bij gevolgtrekkingen, die men uit de verkregen 

 cijfers zou willen maken ten aanzien van gelijksoortige gevallen. Voor een 

 polder bijv., waarvan de kwel bekend ware, zou de gevonden of aangenomen 

 coëfi&cient ^, ook bij onveranderden toestand van den dijk, moeten verhoogd wor- 

 den, indien door slootgraving of bebouwing eene bedekkende kleilaag werd ver- 

 wijderd of verbroken. Ook kan de geologische gesteldheid van dien aard zijn, 

 dat de evenredigheid van de kwel met het hoogteverschil van binnen- en bui- 

 tenwater bij de polders, die men vergelijkt, niet meer kan worden ondersteld. 



Immers bij zeer uitgestrekte polders zou het kunnen voorkomen, dat in zeker 

 binnenwaarts gelegen gedeelte de druk van het grondwater niet bepaald werd 

 door de waterhoogte, onmiddellijk buiten den ringdijk, maar door die van verder 

 afgelegen terreinen. In werkelijkheid zou men, om meer nauwkeurige schatting 

 te verkrijgen, van de kwel in een gegeven polder, moeten kunnen afscheiden de 

 hoeveelheid water, die onmiddellijk onder den dijk doorsypelt, van die, welke 

 op grooter diepte door den bodem wordt aangevoerd. Doch hiertoe ontbreken 

 alle gegevens. Men kan alleen beweren dat het tweede gedeelte des te grooter 

 zal zijn, naarmate binnen den polder het water-doorlatend vermogen grooter is. 



Het is waarschijnlijk dat voor een deel ook hieraan het zeer groote verschil 

 moet toegeschreven worden van de beide uitersten waarden van den kwelcoëffi- 

 cient k. In het kanaal tusschen Sluis en Brugge was niet alleen de bodem 

 van klei maar bovendien de verhouding van de dijkslengte tot het ingesloten 

 terrein buitengewoon groot. In 's Hertogenbosch is de bodem zandgrond en de 

 verhouding van dijklengte tot oppervlakte veel geringer. 



