2 VERDEELING DER WARMTE OVER DE AARDE. 



verre de grootste mate op die waarnemingen invloed heeft en men dus door 

 weer veranderde rangschikking- de verschillende oorzaken kan opsporen. 



Zoo was ook de ontwikkelingsgang harer oudere zuster, de astronomie. Deze 

 gaf ook aanvankelijk hare perioden naar de statistische methode, maar vond 

 spoediger, en reeds voordat de meleorologie nog eenige schreden gedaan had op 

 het terrein van wetenschap, hare leidsvrouw in de wet van Newton, nadat kort 

 te voren Kepler door de vreemdste hypothesen maar die hij, zooals het gcëischt 

 wordt, steeds aan de waarneming toetste, zijne drie waai'heden gevonden had. 

 Het is nu de wiskunde die, naarmate zij meer ontwikkeld wordt, dien tak der 

 sterrekunde, welke alleen over de heweging handelt, voedt en leidt en juister 

 de verschijnselen zal verklaren en voorspellen, enkel aan de waarneming de 

 bepaling der constanten vragende. 



Zelfs de natuurkunde kan nog van een statistisch onderzoek veel leeren, en 

 een groot deel van de chemie, waar het de waarheden geldt, welke met die der 

 natuurkunde op een zelfde terrein liggen, tracht nog door zulk een onderzoek 

 op het spoor te komen van theoretische wetten, die haar eens met de natuur- 

 kunde zullen vereenigen onder den naam van mechaniek der monaden. 



De meteorologie zal wel het langst tot statistische methoden hare toevlucht 

 moeten nemen wegens de zoo veelvuldige werkingen der warmte, die onophou- 

 delijk op elkander wederkeerig invloed oefenen. Toch is het velen reeds gelukt 

 enkele leidende beginselen te ontdekken. Bepaaldelijk zijn ten opzichte van 

 het onderwerp, waarover wij ]ui handelen^ theorieën voorgedragen, en hebben 

 V. HuMBOLDT en Dove in deze eeuw, en op hun voetspoor anderen, een menigte 

 feiten verzameld en ordelijk vercenigd, waaraan die theorieën getoetst kunnen 

 worden, om ze weder nader te bepalen en te wijzigen. 



"Ware de aarde een vast lichaam zonder water of dampkring, dan zoude de 

 theorie ons zeer ver kunnen brengen ; wij zouden vrij wel kunnen bepalen, 

 hoeveel een plaats aan de oppervlakte aan het binnenste van onze planeet 

 onttrekt, omdat die hoeveelheid uit het geleidingsvermogen, kenbaar vooral aan 

 de toeneming der temperatuur in grootere diepten, zou kunnen worden afgcdeid, 

 en die welke van sterren, maan en zou ontvangen wordt en naar buiten wordt 

 uitgestraald zou kunnen bepaald worden. De eerste oorzaak is gering maar 

 toch wezenlijk. Al is de temperatuur aan de oppervlakte naar Fourier thans 

 vrij constant, toch ontvangt die oppervlakte voortdurend warmte, hier meer 

 daar minder uit de aarde zelve ; welke dus afkoelt, niettegenstaande Laplace 

 uit de niet merkbaar verminderde lengte van den dag het tegendeel afleidde, 

 daar hij op dat oogenblik buiten rekening liet dat er andere oorzaken zijn die 

 den dag langer moeten maken, bijv. de werking van ebbe en vloed, en dat dus 



