OVER DE LINEAIRE SPECTKA DEE ELEMENTEN. 3 



wingen van een stellino- gebruik maakte, die niet algemeen geldig is, en dat 

 de uitkomsten van Boltzmann omtrent meer-atomige gasmoleculen daarom niet 

 zonder nader onderzoek aanvaard mochten worden. Alleen voor één-atomige 

 gasmoleculen bleef de uitkomst van Boltzmann en hiermede het theorema van 

 Maxwell ongedeerd ; zelfs gaf Loke>;tz een veel eenvoudiger bewijs, dat bij 

 één-atomige gassen de MAXWELL'sche snelheidsverdeeling de eenig mogelijke is. 



BOLTZMANN * erkende, dat hij een fout had gemaakt ; maar hij wist voor zijn 

 theorema een nieuw bewijs te geven, waarvan ook Lorentz f zegt, dat het 

 hem toeschijnt juist te zijn. 



2. Het komt mij voor, dat Boltzmann ten onrechte den invloed van den 

 ether buiten beschouwing laat. 



"Wanneer men eenmaal de hypothese aanvaardt, dat elk lichaam opgebouwd 

 is uit moleculen, kan men de voorstelling niet ontgaan, dat elke molecule 

 behalve translatorisch en rotatorisch arbeidsvermogen, ook vibratorisch arbeids- 

 vermogen kan bezitten. Bij gasvormige lichamen kan het translatorisch en rota- 

 torisch arbeidsvermogen der moleculen omgezet worden in vibratorisch arbeids- 

 vermogen en ook omgekeerd ; doch dit kan alleen geschieden bij botsing. Verder 

 kunnen het translatorisch en het rotatorisch arbeidsvermogen eener molecule 

 uitsluitend veranderen tengevolge van botsing; maar dit is niet het geval met 

 het vibratorisch arbeidsvermogen. Dit kan toenemen of afnemen door tusschen- 

 komst van den ether. 



Stel dat een gasvormig lichaam van buiten stralende energie ontvangt. Het 

 vibratorisch arbeidsvermogen der moleculen neemt dan toe, en bij botsing komt 

 hiervan een deel ten goede aan het translatorisch en rotatorisch arbeidsver- 

 mogen. Stel dat een gasvormig lichaam tegenover een voorwerp van lage tem- 

 peratuur wordt gebracht, dan neemt het vibratorisch arbeidsvermogen der 

 moleculen af, maar wordt bij botsing gedeeltelijk aangevuld uit het translato- 

 risch en rotatorisch arbeidsvermogen. Hoe snel dit in zijn werk gaat, leeren 

 do proeven met den radiophoon §. 



Er moet dus noodzakelijk een zekere betrekking bestaan tusschen de veran- 

 dei-ing (positief of negatief) van het vibratorisch arbeidsvermogen van twee 

 moleculen bij botsing en het bedrag van het translatorisch, rotatorisch en vibra- 



* Boltzmann, Neuer Beweis zweier Satze über das Warmegleichgewioht unter mebratomigen Gas- 

 mülekülen. TFien. Sitz. 95, p, 153 (1887). 



f LOEENTZ, 1. C. p. 144. 



§ EöNTGEN, Uelier Töne, welche diirch intermittirende Bestrahlung eines Gases entstehen. Wied. 

 Jnn. 12, p. 155 (1881). 



