kundig Tijdschrift voor Nederlandsch-Indic gepubliceerd, ge- 

 toetst, waar dit mogelijk was. 



Nog eene belangrijke zwarigheid is mij voorgekomen, welke 

 gevorderd heeft, dat alleen eigen onderzoek, alleen dat, wat ik 

 met eigene oogen gezien heb, in aanmerking mag komen. Zij 

 is deze, dat men aan opgaven, door Inlanders en Chinezen ge- 

 geven, niet te veel vertrouwen moet schenken. I)e zaak is 

 hun of onverschillig, en zij geven slechts een antwoord om van 

 verdere ondervragingen af te zijn, of zij begrijpen niet en wor- 

 den achterdochtig, waarom een ander naar hunne aangelegen- 

 heden informeert. Het ligt in hun voordeel die anders voor te 

 dragen den ze werkelijk zijn, daarbij gevoegd het slechte begrip 

 dat zij van tijdsverloop hebben, waaraan zij zoo weinig opmerk- 

 zaamheid schenken. Zoo is het mij onder anderen meermalen 

 voorgekomen, dat men mij, naar ik vooronderstelde, volwassen sui- 

 kerriet toonde, voor riet, dat slechts vier maanden oud zoude 

 zijn. Eerst moest ik mijne verwondering daarover te ken- 

 nen geven, wanneer mij dan eindelijk toegestemd werd, dat het 

 ook wel den dubbelen ouderdom kon bereikt hebben. 



Hoe het zij, ik heb alles aangewend om vooral zekere ge- 

 gevens te bekomen, dezulke verwerpende, of mijnen twijfel er 

 bij aanstippende, die mij niet in alle opzigten geloofwaardig voor- 

 kwamen. 



De suikerkultuur op Borneo meen ik gevoegelijk in drie 

 soorten te kunnen onderscheiden, als: 



1°. In de wijze waarop de Chinezen, en vroeger de pange- 

 ran Band ahara aan de Kapoeas-rivier, hunne suikertuinen aan- 

 leggen, waarvan het riet gesneden en tot suiker verkookt word! , 

 om in den handel gebragt te worden. 



2 . In de wijze waarop de inlanders suikerriet planten, ten 

 einde het sap te vcrkoken, en de verkregcne suiker, hetzij voor 

 eigen gebruik te benuttigen, of wel aan de markt te brengen. 



3°. In cle wijze waarop suikerriet door Inlanders en Chinezen 

 aangeplant wordt, met het doel om de volwassen stokken, om 

 uit de hand te eten, te gebruiken of te verkoopen. 



