123 



eerste werktuigen voor zintuigelijke waarneming de eerste bewe- 

 gingsorganen op , als een breede band van trilharen nabij het 

 kopeinde der larve; deze wordt weldra gevolgd door een smalle- 

 re u zoom van trilcilien aan het tegenovergestelde einde , zoodat 

 het embryo nu het stadium eener telotroche larve is ingetreden. 

 De trilcilien worden gedragen door eigenaardige cellen, die in 

 den regel veel grooter zijn dan de hen omringende en uit hoofde 

 het protoplasma veel minder korreltjes bevat , zeer helder door- 

 schijnend zijn vooral aan den omtrek. In het volgende stadium 

 (fig. 4) waarin de vorm steeds meer en meer langwerpig wordt, is 

 reeds de aanleg van het darmkanaal zichtbaar ; de groote centrale 

 bollen hebben hun onregelmatig l voorkomen verloren en in stede 

 daarvan ziet men op symmetrische wijze ter zijde van de lengteas 

 eene rij groote bijna rechthoekige cellen , met sterk korreligen in- 

 houd en van een duidelijke kern voorzien (endoderm). Boven- 

 dien is nu het mesodern zichtbaar geworden als eene dubbele rij 

 van kleine veelhoekige cellen. 



Terwijl het vooreinde eene meer driehoekige gedaante heeft ge- 

 kregen, komt vervolgens door eene ringvormige insnoering achter 

 den voorsten trilzoom eene scheiding tusschen kop en romp tot 

 stand. Eene smalle band van trilcilien — evenwel niet zoo dicht 

 bij het uiteinde als Schultze dit albeeldt — wordt door eene on- 

 diepe gi'oeve van den breeden trilzoom afgesnoerd en daarmede 

 de grenz tusschen koplob en buecaalsegment aangeduid. Aan de 

 onderzijde van den kop is op dit punt thans de dwarse mond- 

 spleet waarneembaar ^lig. 5), welke nog niet in eene eigenlijke 

 darmholte voert , maar toch wijken reeds de endodermcellen eenigs- 

 zins uit eikander en begint zich in het vooreinde van het darm- 

 kanaal de pharynx te ontwikkelen. Uit deze figuur blijkt tevens 

 hoe het ectoderm aan de buikzij de der larve veel hooger is dan 

 aan de rugzijde , uithoofde der aldaar plaatshebbende sterke cel- 

 deeling , die tot het ontstaan der buikzenuwketen leidt. In fig. 6 

 zien wij deze laatste afgebeeld uit een verder gevorderd stadium, 

 waar reeds de fibrillaire zelfstandigheid is opgetreden, maar de 

 omringende gangliencellen toch nog niet van de overige cellen 



