27 



gelijk heeft liet embryo zijn spherischen vorm verloren en ten 

 gevolge eener indeuking aan de onderste zijde eene zwak nier- 

 vormige gedaante gekregen (Fig. 3, waar het onderste gedeelte 

 evenwel naar boven gekeerd is). Onderzoekt men een iets ouder 

 stadium op doorsnede (Fig. 4) , dan blijkt dat de laag van en- 

 todermcellen een weinig ingestulpt en daardoor eene ware gastrula 

 ontstaan is Van eene echte invaginatie kan hier eigenlijk geen 

 sprake zijn , wijl er geene klievingsholte aanwezig is ; maar men 

 heeft hier als 't ware een tusschenvorm tusschen eene gastrula , 

 ontstaan door instulping (embolische) en eene gastrula ontstaan door 

 omgroeing (epibolische). Deze laatste vorm schijnt bij de overige in 

 zeelevende Lamellibranchien voor te komen. Trouwens reeds Rabl ') 

 e. a. hebben er op gewezen dat deze twee schijnbaar fundamen- 

 teel verschillende wijzen van gastrulavorming door eene rij van 

 overgangen met elkaar verbonden zijn en toch tot eenzelfde proces 

 kunnen terug gebracht worden. 



Het oesterembryo biedt in dit stadium het merkwaardig verschijnsel 

 aan , dat niet alleen aan de vegetatieve pool eene instulping voorkomt , 

 maar bovendien aan de tegenoverliggende pool , een weinig beneden 

 den top , eene zeer duidelijke groeve aanwezig is. Wanneer men het 

 embryo van de zijvlakte bekijkt , valt deze insnijding terstond in het 

 oog (Fig. 5 , sk) , en eene optische doorsnede (Fig. 4) leert ons dat zij 

 daardoor is ontstaan , dat eenige ectodermcellen zich een weinig naar 

 binnen ingestulpt hebben. Bij de verdere ontwikkeling (Fig. 7 

 en 8) ontstaat hierdoor een uit hooge cylindrische cellen gevormd 

 zakje, met eng lumen, wiens blinde einde naar de dorsale pool 

 van het embryo gekeerd is , terwijl de opening dwars op de lengteas 

 van het embryo staat. Zonder twijfel , gelijk uit oudere stadiën 

 blijkt, is dit zakje niets anders dan de schelp klier. De bewering 

 van Fol 2 ) dat bij Ostrea de schelpklier geen eigenlijke instulping 

 maar slechts eene zwak uitgeholde ectodermale verdikking zijn 

 zou , is dus niet zeer juist en berust waarschijnlijk op de waar- 



1) Entwicklung der Tellerschnecke (Morphol. Jahrbuch Bd. V) bl. 601. 



2) Etudes sur Ie développeinent des Mollusques (Archiv. de Zoölogie Expérim. T. IV 

 bl. 186). 



