XIII 



de eerste helft onzer jaartelling een rol speelden en wel in een ge- 

 bied, dat naar de oudste berichten vooral Friezen, Cauchen en Saksers, 

 doch verder ook Maresaten, Kaninefaten en Sturii ten woonplaats strekte. 



Sedert de afgraving der rustende terpen zijn tal van voorwerpen voor 

 den dag gekomen, die een beeld van den vroegeren kleibewoner kunnen 

 geven. Tal van plaatjes droegen er toe bij de gegeven voorstelling te 

 verduidelijken en tal van voorwerpen, de meest verschillende industrie- 

 reeksen op gebied van landbouw, veeteelt, textielnijverheid, jacht, visch- 

 vangst enz. betreffende, gaven een aanschouwelijk beeld van het doen en 

 laten van den voormaligen terpbewoner. 



Daarbij speelde wei is waar de ceramiek de hoofdrol, doch ook andere 

 voorwerpen van dagelijksch gebruik werden in voldoende mate geïllu- 

 streerd om den terpbewoner als deel uitmakend van eene over het ge- 

 heel vreedzame, vooral veeteelt beoefenende bevolking te doen kennen. 



Een en ander bevestigde, dat de cultuur der passieve terpen in Fries- 

 land en Groningen behoort tot eene periode, die kort vóór onze jaartel- 

 ling aanvangend, met den laat-Karolingischen tijd afsluit. Eerst dan of 

 iets eerder begint de terpbouw in Zeeland, terwijl die op de Halligen nog 

 later aanvangt en evenals de aanleg van ))hillen" op de zeeuwsche gorzen 

 tot in onzen tijd voortduurt. 



Friesch-Bataafsch, Cauchisch- Saksisch met Roraeinsche invloeden in den 

 aanvang en Frankische in hare midden- en eindphase, ziedaar het ken- 

 merkende karakter der terpencultuur ! 



Interessant zijn de voorbeelden van urnen en bijgaven uit verschillende 

 terpgrafvelden. De vergelijking van dat vaatwerk met soortgelijk uit de 

 graf velden van de Elbestx'eken eenerzijds en Engeland ando-zijds, versterkt 

 door dergelijke uitkomsten omtrent andere objecten, belichten evenals 

 in het voorlDijgaan de Saksische immigratie van Engeland van uit het 

 continent in verband met de sporadische koloniseering aan onze kusten. 

 Zulks echter te sterker, waar de verspreiding van bedoelde grafvelden 

 langs kusten en oevers van voormalige of nog aanwezige boezems en 

 rivieren dicht bij hunne uitmonding, zoowel ten onzent als in Engeland 

 geheel overeenkomstig is. 



De kleine verschillen tusschen de terpgrafvelden in Friesland en Gro- 

 ningen werden met de iets latere christianiseering van Groningen in 

 verband gebracht en door eenige historische feiten toegelicht. Overigens 

 werd eene nauwe verwantschap tusschen deze Saksers met de Friezen en 

 Cauchen aangenomen en daarmede van dit onderwerp, waarover blijkbaar 

 nog veel te zeggen was, afgestapt. 



Op één zaak echter werd nog in het bijzonder de aandacht gevestigd 

 en wel vooral in verband met het later besprokene. 



Het is namelijk een belangrijk feit, dat in de terpen van Friesland 

 westelijk van de Middelzee naast enkele bronzen en zelfs steenen voorwerpen, 

 ook bij het z.g.n. vóór-Friesche aardewerk enkele verschijnselen voor- 

 komen, die wijzen op een ouder cultuurverband. Groote waarde wil 

 spreker n.1. hechten aan eene ruwe, door polijsten te weeg geroepen 

 kruisversiering op den bodem van sommige vóór-Friesche potten. Deze 

 versiering zet zich over den buikwand tot de geometrisch versierde zone 

 voort en kan moeilijk anders zijn dan eene herinnering aan de steunstaven 

 van een mandje of korf. Te belangrijker is dit feit, waar de oorspronke- 

 lijke korftechniek de specifiek Noord-Europeesch-Neolithische ceramiek ten 

 voorbeeld strekte. Overigens vormen de vindplaatsen van het vóór-Friesche 

 aardewerk tevens die van een, zij het ook op zich zelf staande, aan Me- 



