XIV 



gfilithi.sche ceramiek herinnerende, scherf, voorts van enkele beschilderde 

 en ook andere vroeger dan het gew^one Friesche aardewerk te dateeren 

 scherven resp. potten en eindelijk van alle in de terpen gevonden 

 brachycephale raenschenschedels. 



Overblijfselen van woningen en stallen, als zodenwalletjes, rijswerk en 

 stukken hutbekleeding in den vorm van brokjes gebrande klei met riet- 

 of rijsindruksels maakten eerst recht duidelijk, hoe loonend een systema- 

 tisch terpenonderzoek moet zijn. 



Vervolgens kon uit profielen en platte gi'onden worden afgeleid, hoe 

 men, wat de ontstaanswijze van de terpen betreft, heeft te onderscheiden : 

 Etagebouw, lUngdijkbouw en Kernbouw. Eerst bij terpen, waar, zooals 

 in het laatste geval, in grootere hoogten zeer kleine steile heuveltjes als 

 kernen verborgen liggen, heelt men te denken aan de terpen van P/mn<s. 

 Deze zijn echter tot nu toe nog nimmer met eenige zekerheid teruggevonden. 



De mogelijkheid, dat een terp in eenmaal, zonder onderbreking is opge- 

 worpen, heeft blijkbaar slechts theoretische waarde. 



Ten slotte bevestigde de bestudeering van den ondergrond der rustende 

 terpen de reeds uit het verschil in hoogteligging harer omgeving ten op- 

 zichte van die der recente actieve terpen afgeleide conclusies. Zelfs konden 

 deze in zooverre gepreciseerd worden, dat uit een en ander mocht worden 

 besloten, dat de som van relatieve en absolute bodemverlaging sedert den 

 aanvang onzer jaartelling gemiddeld maximaal 10 cM. seculair kan zijn 

 geweest. 



Na de pauze werd de terpenfauna schetsmatig behandeld. Ook hierbij 

 werd er naar gestreefd een totaalbeeld te geven. 



Ten bewijze dat in de eerste helft onzer jaartelling in het terpengebied 

 nog dieren voorkwamen, die daar thans of geheel uitgestorven of geheel 

 verdwenen zijn, werd gewezen op uit de terpen afkomstige overblijfselen, 

 eenerzijds van den oeros, anderzijds van eland, bruine beer, wild zwijn, 

 edelhert en bever. In verband met genoemde vondsten werden de verhalen 

 der ouden gememoreerd en o. a. de Nibelungensage voor den geest geroepen. 



Verreweg echter in de meerderheid blijken in de terpen de huisdieren 

 te zijn geweest en de conclusie uit de bestudeering daarvan getrokken, 

 kan worden samengevat in de uitspraak, dat de huisdieren uit de terpen 

 zich, wat onderscheidenheid van vorm betreft, groepeeren om de sedert 

 RüTiMEYER zoo bekend geworden huisdierlauna uit de paalwoningen met 

 neolithische en bronscultuur; slechts de kat ontbreekt als huisdier in de paal- 

 woningen, doch wordt sinds den Frankischen tijd in de terpen aangetrofifen. 



Bij twee huisdieren, t. w. rund en hond, werd vervolgens langer stil 

 gestaan en werden vroeger gegeven voorstellingen aangevuld en hier en 

 daar gerectificeerd. 



De oorsprong zoowel van het oudste rund als van den vroegst getemden 

 hond blijkt thans gezocht te moeten worden in Midden- of West-Europa. 

 Kan nu eenerzijds bewezen worden, dat er tusschen het oudst getemde 

 Europeesche rund en den wilden en tanimen Banteng te groote ver- 

 schillen bestaan, om deze vormen direct met elkaar in verband te bren- 

 gen (Keller en zijn school) ; aan den anderen kant werd het aannemelijk 

 gemaakt, dat het oudste tamme Europeesche, zgn. brachyceere rund een 

 autochthoon dier was, afstammende van een kleine Taurusvorm, die reeds 

 sedert Diluvialen tijd in het wild naast den Primigenius leefde. 



Reeds vroeger had spreker er op gewezen, hoe in den loop der tijden 

 de vormenrrijkdom bij den huishoud steeds grooter is geworden, zoodat 



