ook aan terpschedels gemeten kenmerken, werd het nog bovendien bij 

 circa 30 curven van andere, zoowel schedel- als ledemaatskenmerken 

 geconstateerd — dat men m. i. daaruit mag concludeeren: de paalwoning- 

 curven hebben neiging tot tweetoppigheid. 



Deze opvatting dier curven kan echter eerst dan waarde hebben, wan- 

 neer is vastgesteld, dat hoofd- en nevengedeelte steeds door kenmerken 

 van dezelfde honden worden gevormd. Dit aan te toonen is mogelijk 

 met behulp van graphische voorstellingen, gevormd door boven de inter- 

 vallen van elk kenmerk afzonderlijk de bijbehoorende — voor zoover 

 mogelijk naar habitusbeeld en authentieke opgaven gedetermineerde — 

 schedels of ledemaatsbeenderen door bepaalde merken aan te geven. 

 Hierdoor tosh werd afdoende bewezen, dat de hoofd- en neventop steeds 

 door kenmerken van dezelfde honden werden gevormd. 



Zulke graphische voorstellingen hebben m. i. eene groote waarde, 

 want niet alleen zijn zij nuttig voor bovenstaande identificatie, maar 

 daarenboven kunnen daarbij door bijzondere merken gemakkelijk allerlei 

 begeleidingsverschijnselen der respectievelijke schedels worden aange- 

 geven. Zoo kan als met één oogopslag al direct een meer of minder ge- 

 wettigd vermoeden voor allerlei correlatieve verschijnselen worden op- 

 gewekt en aanleiding zijn voor nieuw onderzoek of mogelijke controle. 



Geven wij zoo bijv. door merken aan, of de schedels uit paalwoningen 

 met uitsluitend steen- of brons-, dan wel steen- en koper- of wel koper- 

 en bronscultuur zijn, dan bemerken wij, dat de kleine groep van grootere 

 honden vrij wel totaal in de zuiver neolithische paalwoningen ontbreekt, 

 eene aanwijzing te meer, dat zij een afzonderlijke groep vormen, die nog 

 bovendien eerst later optreedt. Dit wordt dan bewezen door het feit, 

 dat de inmiddels in gereedheid gekomen curven van kenmerken uit paal- 

 woningen met zuivere steencultuur met een enkele uitzondering slechts 

 regelmatig ééntoppig zijn en binnen de hoofdtop der paalwoningcurve 

 zijn gelegen. 



Uit een en ander mag nu m. i. worden besloten, dat de statistische 

 bewerking der paalwoninghonden leert, hoe wij daaronder minstens twee 

 groepen hebben te onderscheiden, een groote groep van kleine en een 

 kleine groep van groote honden en dat in de oudste paalwoningen de 

 laatste niet voorkomen. 



Uit de aangehaalde graphische voorstellingen blijkt nu verder, dat de 

 hoofdgroep honden omvat, overeenkomend met het iets ruimer genomen 

 Paliistristype van Kütimeyer en dan tevens het Spallettitype van 

 Strobel, het jachthondtype der Palustris van Studer omvatte; dat 

 de nevengroep werd gerepresenteerd door het Inostranzewitype van 

 Anutschin en het Leineritype van Studer. De Intermediiis van 

 Woldrich kan als maximumvariant der hoofdgroep of als kruising 

 tusschen vertegenwoordigers dezer en die der nevengroep worden opge- 

 vat. Wat de Matris-optimae aangaat, deze staat voor het eene kenmerk 

 in de eerste, voor het andere in de tweede groep en vormt misschien in 

 den zin van Jeitteles een afzonderlijk biotype. Waar nu de hoofdgroep 

 sedert de neolithische periode eenerzijds kleinere minimum-, anderzijds 

 grootere maximumvarianten verkrijgt, is de zienswijze van Studer, zijn 

 jachthondvorm als een teeltproduct op te vatten, wel zeer aannemelijk 

 en dunkt het mij niet te gewaagd ook de Spallelli van Strobel, zoo 

 bekend uit de latere terramares van Noord-Italië, als minimum variant 

 van den Palustris, dus als een cultuurproduct, op te vatten. Er is 

 m. i. dan ook geen enkele reden deze, zooals Otto wil, op een afzon- 



