zoöloog te zijn — zie daar het verlokkende beeld, dat den museumonder- 

 zoeker voor oogen staat. En het is met deze bekoring diep in mij, dat 

 ik het waag Ü te spreken over een der grootste vraagstukken der zoor 

 geographie, n. 1. over het veelomstreden begrip van bipolariteit en hare 

 vermoedelijke oorzaken. 



Zoodra men met de fauna der poolgewesten, eerst op het noordelijk, 

 veel later ook op het zuidelijk halfrond, eenigszins vertrouwd raakte, 

 lag het voor de hand deze beide fauna's, die ofschoon door den geheelen 

 ontzaglijken strook van warmere gebieden der aarde van elkander ge- 

 scheiden, niettemin onder overeenkomstige levensomstandigheden leven, 

 met elkander te vergelijken. Het is U allen bekend, dat reeds spoedig eene 

 onmiskenbare verwantschap tusschen arctische en antarctische fauna viel 

 aan te toonen, althans wat de marine fauna betreft Het is nu drie kwart 

 eeuw geleden, dat James Clarke Eoss op zijne beroemde reis met de 

 ,, Erebus" en ,,Terror" zoowel in het plankton als in de bodemdieren van 

 antarctische wateren verschillende punten van overeenkomst met de arctische 

 zeefauna opmerkte. Later was het vooral het materiaal van de ,,Challenger"- 

 expeditie, dat ook in deze richting een onmetelijk gebied van onderzoek 

 en vergelijking ontsloot. Zooals het steeds met eenigszins algemeene, 

 nieuwe gezichtspunten gaat: in den aanvang ontbi-ak het evenmin aan 

 generaliseering en overdrijving als aan haastige conclusies en verklaringen. 

 Vóór wij echter tot het bespreken van deze laatste overgaan, zij het raad- 

 zaam eerst over het begrip „bipolariteit'' enkele woorden te zeggen. Dat 

 daaronder nauwe verwantschap, natuurlijk geen absolute gelijkenis tus- 

 schen de organismenwereld van beide poolgebieden verstaan wordt, be- 

 hoeft nauwelijks op den voorgrond te worden gesteld ; slechts terloops zij 

 hier opgemerkt, dat ik eenmaal ergens tot mijne verrassing las, hoe de 

 schrijver, blijkbaar in de war met physische begrippen, juist het omge- 

 keerde, dus het contrast tusschen de twee fauna's (en flora's) als bipo- 

 lariteit opvatte. Van alle definities schijnt mij geene zoo juist als die van 

 Kiikenthal, die het begrip der bipolariteit aldus omschrijft: „ik versta 

 daaronder eene op innerlijke verwantschap berustende gelijkenis van de 

 arctische en antarctische dierenwereld, die grooter is dan de gelijkenis met 

 daartusschen gelegen fauna's van warmere gebieden''. In deze bepaling, 

 hoewel eenigszins omslachtig, staat geen woord te veel. Immers overeen- 

 komst, gelijkenis kan evenzeer niet op phylogenetische verwantschap, maar 

 op convei-gentie berusten, te weeg gebracht door overeenkomstige levens- 

 factoren — denken wij slechts aan de uitwendige gelijkenis van Cetaceen 

 en visschen en aan de talrijke convergentieverschijnselen bij de pelagische 

 dierenwereld. Het eenvoudigste geval van bipolariteit betreft natuurlijk 

 de soorten zelf, slechts dan evenwel kunnen wij soorten als bipolair er- 

 kennen, wanneer zij in de tusschen de poolgebieden gelegen zeeën ont- 

 breken. Komen zij ook in warmere gewesten voor, dan zijn zij kosmo- 

 politisch en kunnen, hoe merkwaardig van aanpassing ook, voor ons doel 

 niet worden gebruikt. Soorten, die werkelijk bipolair zijn, zijn er inder- 

 daad — zelfs wanneer er zeer kleine, maar niettemin standvastige ver- 

 schillen tusschen arctische en antarctische exemplaren mochten zijn op 

 te merken, kunnen wij nog van bipolaire soorten spreken, wanneer slechts 

 hunne nauwe verwantschap tegenover de soorten van hetzelfde genus in 

 warmere wateren boven allen twijfel verheven is. Ook genera en zelfs 

 families, misschien nog hoogere systematische groepen, kunnen wij als 

 bipolair beschouwen, wanneer de daartoe behoorende species, resp. genera 

 enz. uitsluitend in de koudere zeeën voorkomen. Zulke species behoeven 



