daar de beschuttende werking van het koolzuur, dat het warmteverlies 

 door uitstraling tegengaat, zich het sterkst aan de polen zou manifes- 

 teeren, begunstigd door de lagere temperatuur. Mij komt het nog steeds 

 voor, dat, wanneer wij eenmaal, overtuigd door tal van feiten, het een- 

 maal aanzienlijk warmere klimaat gedurende een lange geologische pe- 

 riode als axioma aanvaarden (bepaalde gelijkmatigheid schijnt mij meer 

 aan twijfel onderhevig), wij het eerst nog aan een verhooging van de 

 gemiddelde temperatuur in alle klimaatgordels kunnen gelooven, zoodat 

 in deze gedachtengang de tropen als hypertropisch, de subtropische gewesten 

 als tropisch beschouwd kunnen worden, enz. Ortmann in zijne ,,Grundzüge 

 der mai'inen Tiergeographie" roert deze verklaring even aan, maar laat 

 haar onmiddellijk als innerlijk onwaarschijnlijk weder varen. Toch meen ik, 

 dat zulk eene hypothese, die op de eertijds zooveel grootere eigen warmte 

 der aarde en op meer intensieve zonnewerking berust, waarschijnlijker is, 

 dan de koolzuurmassa's, die Théel, op gezag van de proefnemingen van 

 Arrhenius, er bij haalt, daar dit zwaardere koolzuur toch in ieder geval, 

 naar ik geloof, noodlottig althans op de landfauna moest inwerken. 



Keeren wij intu.sschen tot de relictenhypothese terug, en laat ons con- 

 stateeren, dat zij veel onwaarschijnlijks in zich bergt. Niemand heeft de 

 bezwaren tegen de theorie beter geformuleerd dan Ortmann, die zeer 

 terecht in het midden brengt, dat de verandering der levensomstandig- 

 heden aan de polen niet remmend, maar integendeel juist gunstig op de 

 soortvorming moest inwerken. Immers, hoe is die verandering omstaan? 

 Eerst een hooge temperatuur met geringe schommelingen, vervolgens 

 steeds grooter schommelingen met voortdurende afname van de gemid- 

 delde temperatuur, eindelijk weer kleinere amplitudines met een laag, 

 ten slotte het laagste gemiddelde. De nabij den aequator levende fauna 

 bleef in het algemeen onder dezelfde omstandigheden; buiten den tropen- 

 gordel en temeer, naarmate de afstand van den aequator grooter was, 

 moest evenwel de verandering zoo kolossaal groot worden, dat het onmogelijk 

 is aan te nemen, dat op deze wijze juist identische soorten of genera aan 

 de polen bleven bestaan — integendeel, nieuwe soorten zouden hier zeker 

 in grootere mate zijn opgetreden. Kükenthal noemt nog twee andere be- 

 zwaren : vooreerst, dat, wanneer de Pfetfersche relictenhypothese waar was, 

 alle diergroepen, die geologisch reeds vóór het Tertiair optreden, het ver- 

 schijnsel der bipolariteit zouden moeten vertoonen, helgeen bij lange na 

 niet het geval is — en vervolgens, dat aan den anderen kant bij een 

 diergroep, zooals de Pteropoden, die geologisch eerst van het Mioceen 

 bekend, dus betrekkelijk jong is, zeer duidelijke bipolariteit voorkomt. 



A priori meer waarschijnlijk komt ons de z.g. migratie- hypothese voor, 

 welke reeds door Ross, die het eerst de overeenkomst tusschen arctische 

 en antarctische fauna aantoonde, te hulp werd geroepen ; hij sprak reeds 

 het vermoeden uit, dat, daar de poolgebieden door de diepzee met elkan- 

 der in verbinding stonden, daardoor tevens voor de in koudere wateren 

 levende dieren eene verbinding geschapen was. Eerst eene halve eeuw 

 later werd deze gedachte door Ortmann weder naar voren gebracht. 

 Deze auteur, die, zooals gezegd, een besliste tegenstander van de bipo- 

 lariteit is en alle daarvoor aangebrachte bewijzen tracht te ontzenuwen, 

 wijst in de eerste plaats op het feit, dat in de Arctis een scheiding tus- 

 schen littoraal- en abyssaalfauna in vele gevallen in het geheel niet kan 

 worden aangetoond (ook Hjort trouwens schrijft, dat het arctische karak- 

 ter van de abyssaalfauna in het Noorweegsche ,,Nordmeer" opvallend 

 is). Dat arctische littoraaldieren langs den bodem der diepzee zich zeer 



