ziet uit de afbeeldingen dadelijk, hoe sterk de beide ondersoorten van 

 retroversa op elkander gelijken; het eenige wellicht standvastige verschil 

 is misschien in den vorm van de mondopening der schaal te vinden, die 

 bij den arctischen vorm iets meer langgerekt is dan bij den antarctischen '). 



En ten slotte hebben wij een derde geval te vermelden: de bipolari- 

 teit van een onbeschaalde Pteropode, een Gymnosoom dus, de welbekende 

 Clione limacina, het walvischaas par excellence, een soort, die reeds 

 aan de vroegere walvischvaarders opviel door hare sierlijke bewegingen 

 en de bij het leven zeer fraaie kleuren van den door het doorschijnende 

 integument heen zichtbaren ingewandsnucleus. Deze tyj^isch noordelijke, 

 circum polaire soort, die intusschen ook in het overgangsgebied niet zeld- 

 zaam is en b.v. jaarlijks in den winter ten N. van de, Doggersbank in 

 de Noordzee kan worden gevangen, heeft nu in antarctische wateren 

 een haast volkomen identieken representant, die meest dicht bij den ijsrand 

 voorkomt. Het eenige constante verschil, dat Meisenheimer bij een ver- 

 gelijkend onderzoek van vele exemplaren uit beide woongebieden kon 

 vaststellen, bestaat hierin, dat bij den noordelijken vorm de cephaloconi 

 of buceaalkegels, die aan weerszijden van de mondopening ten getale 

 van drie aanwezig zijn, met hunne bases aan elkander sluiten, terwijl 

 bij den antarctischen vorm tusschen den dorsalen en den middelsten buc- 

 caalkegel eene kleine ruimte overblijft. 



Dit zijn eenige van de meest ,,eindwandfreie" gevallen van bipolari- 

 teit, die kunnen worden aangevoerd; ik noem ze echter slechts hierom, 

 omdat daarmede tevens eene verklaring van het bipolariteitsverschijnsel, 

 althans in dit speciale geval, kan worden gegeven dank zij de onderzoe- 

 kingen van Meisenheimer, 



Verreweg de meeste soorten der Pteropoden zijn typische warmwater- 

 bewoners; tusschen de keerkringen komen zij in grooten vormenrijkdom 

 voor, hoewel, zooals ook bij zoovele andere diergroepen het geval is, on- 

 danks de talrijkheid der soorten het aantal individuen voor iedere soort 

 klein blijft en nimmer stijgt tot de fabelachtige hoeveelheden der pool- 

 streken. Laten wij nu de nagenoeg kosmopolitische soorten der Pteropoden, 

 die zich aan groote afwisseling van temperatuur hebben aangepast, dus 

 eurytherm zijn, buiten bespreking, dan vindt men onder de overige enkele, 

 waarvan ik ü de namen zal besparen, die, merkwaardig genoeg, blijkbaar 

 van de warmste aequatoriaalgebieden zich langzamerhand teruggetrokken 

 hebben en hun voornaamste woongebied in een gordel aan weerszijden 

 van den aequator hebben, ongeveer tusschen 15° en 40° N. en Z. B. 

 Vlak [onder den aequator" vindt men deze soorten zelden, in de bovenge- 

 noemde gordels ten N. of ten Z. van den aequator treft men ze veel 

 algemeener aan. Men voelt reeds dadelijk, dat de volgende stap hierin 

 bestaat, dat zulke soorten zich geheel van den aequator terugtrekken, 

 zoodat de beide woongebieden zonder samenhang zijn. Verwijderen zich 

 nu de verspreidingsgordels der bewuste species verder van den aequator, 

 dan hebben wij met zulke gevallen te doen als de bipolaire Limacina 

 retroversa. De volgende phase is die, dat het woongebied nog verder 

 poolwaarts wordt verlegd, en ziet daar wat wij in de verspreiding van 

 Limacina helicina en Clione limacina verwezenlijkt zien. Duidelijk blijkt 



1) Uit het materiaal van de „Michael-Sais-expeditie" teeft Mej. Bonnevie gemeend 

 te kunnen afleiden, dat L. retroversa, L. halea en L. trochiformis feitelijk slechts een 

 enkele soort vormden, die dan kosmopolitisch zou zijn. Dit onderzoek was alleen op 

 den vorm van de schaal gebaseerd. — Ik heb vroeger evenwel, bij de behandeling van 

 de Pteropoden der Siboga-espeditie, kunnen aantoonen, dat L. trochiformis zich in 

 den bouw der vinnen van L. retroversa onderscheidt. 



