V A R I K 'l" k 249 



multo liumaniores suirius quam homines aetatis cujacìanae,recen« 

 tioris, nesciocujus, juris instilulioncs esse necessarias. Tu, vir sa- 

 pientissime, quid isti sibi velint non ignoias , et merito rides : 

 ego vero, qui sum tardior ingenio, quamquam si possem libentis- 

 sinie fateri vellem, nos liominibus aetatis cujacianae ethicarum 

 disciplinarum cognitione praestare, aut certe nuperrimos quos- 

 que philosopbos , vcl andacisslmos erroribus 8uis nobis nen- 

 tem acuisse ut veritatem diligcntius iovestigaremus, ego inquom , 

 con video cur jus ronianum oblivione , ut isti vellent, sempiterna 

 deleamus. Quorsorum enini? Nonne positivae, quasapper.ani, juris 

 cujusque civilis notionestain antiquae sunt, quam intellectus hu- 

 xriani antiqua est ratio ? Atquì totum fere bis nollonibus cooti- 

 netur jus romanura a Cujacio interprete illustratum, cujus pro- 

 pterea normae adeo ^certae sunt ac perpc^luae existimandae, ut 

 nullius temporis, nullius fortunae arbitrio subijcianlur. Sed im- 

 periuin , ajunt , romanuru jamduduni concidiì. Conciderit. Jus 

 tamen cuni ilio ronianum non conflagravit. Quo si perissimo 

 floruissent iterum regna, quac in locum imperli romani succre- 

 ▼erunt, beatioraprofecto fuissent. Sed ea jus romanum, ncque sta- 

 tim approbaverunt , ncque cum approbarent , paleas , ut 

 in adagio est , a bonis frugibus secreverunt ; verum aliquan- 

 do , quod enixe cavendum erat, aut impeiatorum edicta in qui- 

 bus stnbat prò ratione voluntas , aut falsas jurisconsultoruni 

 ìnterprelationcs et piacila tamquam leges non sin» magnis in- 

 coramodis admiserunt. 



Quare cnm omnes romani juris interpretes Cujacius unus 

 longe antecellat , nemo non intelligit , qualìs et quanta 

 in legura doclrinam ex largiori cujacianorom operumpropagatio- 

 ne sii utilitas redundalura. Qui quidem , interpres licet ipse 

 quoque non carcat, is tamen videtur qui minimis urgeatur 

 vitiis . Sic equidera satis et abunde iis arbitror factum iri , 

 qui se discrimen illud ignorare slmulantes, quod inter jus con- 

 stitutum et constitiiendum intcrcedit , de novi juris admitteridi 

 necessitate quotidie loquuntur , et novi legura latores esse 

 vellcut in iis etiam rebus quae malari non possunt , et quai 

 tot ante saeculis a prudentissimis niajoribus nostris inYCftlas,po-; 



