25 



sultaten van dezen onderzoeker op het volgende neder: De Bursa 

 Fabricii biedt bij de verschillende soorten van vogels verschil in 

 vorm aan , ze is eivormig of langwerpig. Blumenbach is de eerste , 

 die opmerkt, dat de Bursa bij jonge vogels het grootst is en bjj 

 oudere vogels grootendeels atrophieert. 



Terwijl hij Fabricius' meening omtrent hare functie tracht te 

 wederleggen door op de aanwezigheid bij beide geslachten te wij- 

 zen , gaat hij verder en beweert , dat de Bursa bij den haan zelfs 

 grooter is en vrijer in het abdomen ligt dan bij de hen. 



Ze hangt samen met de cloaca en opent zich daar aan den voor- 

 sten rand van een kleine verhevenheid (scutellum). De grootte 

 van dit scutellum zou in omgekeerde reden staan tot de grootte 

 der Bursa. 



Waarschijnlijk geleid door het onderscheid, dat hij bij de twee 

 geslachten vond , schrijft hij bij het mannelijk geslacht aan de 

 bursa een functie toe , die bij het wijfje zou ontbreken ; hier toch 

 zou de bursa slechts rudimentair aanwezig zijn. 



Tannenberg (1810) (9) meent de Bursa Fabricii, hoewel met de 

 geslachtsorganen in verband staande , niet daartoe te mogen rekenen. 



Hij wijst daarbij op het voorkomen van het orgaan bij zeer 

 jonge dieren terwijl ze later bijna geheel te gronde gaat: iets wat 

 ten eenenmale strijdig is met alle begrippen van geslachtsfunctie. 



Tannenberg geeft hierbij een zeer goede afbeelding van de 

 lange, cylindervormige Bursa van een jonge eend. 



Volgens Tiedemann (1810) (10) verschilt de vorm der Bursa, 

 die hij in hoofdzaak evenals zijn voorgangers beschrijft, bij ver- 

 schillende geslachten. 



Ze is een ovale bij de hoenders en andere vogels; langwerpig 

 ovaal bij den havik en den reiger; langwerpig onder anderen 

 bij de eenden ; bij de gans is zij een kleine ronde zak of indeu- 

 king, die zich in den achterwand der cloaca bevindt. 



Spangenberg (1813) (11) meent evenals Blumenbach, dat de 

 Bursa slechts bij de mannelijke dieren functioneert; hij verge- 

 lijkt haar verder, als vele zijner voorgangers, met de anaal- 

 klieren, die bij vele andere diersoorten voorkomen. 



