20 



»bei den Wirbelthieren unpaarig vorkommt, was schwer zu 

 »glauben". 



3 e . De ware anaalklieren zijn altijd meer ontwikkeld bij de 

 mannetjes en in verder gevorderden leeftijd. De Bursa is echter 

 bet grootst bij zeer jonge vogels. 



In tegenstelling met Blumenbacb en Spangenberg gelooft Ber- 

 thold niet, dat er een sexueel onderscheid bij de Bursa bestaat. 



4 e . Als de Bursa een klier was, moest ze altijd een klier- 

 acbtigen bouw bezitten en Berthold beroept zicb op Schneider en 

 Cuvier, die nooit iets dergelijks vonden. 



Volgens Berthold's eigen onderzoekingen komt de Bursa Fabricii 

 bij alle vogels voor, misschien de struisvogel uitgezonderd; mondt 

 bij haar hoogste ontwikkeling steeds met een vrij ruime opening 

 in de achterwand der Cloaca uit. Bij verschillende geslachten 

 wisselt de vorm af; zoo is ze o. a. bij duiven en eenden zeer 

 groot. Ze is niet door het peritoneum bekleed ; haar wanden zijn 

 niet overal even dik. De buitenste laag is een spierrok , waarvan 

 de vezelen in hoofdzaak van den fundus naar de uitvoergang 

 verloopen. 



De binnenste laag is bloedrijk en voorzien van talrijke kleine 

 klieren , bij oudere dieren bleek , knobbelig en droog. De bursae 

 van ganzen en eenden zouden niet klierachtig gebouwd zijn , 

 steeds werd een weinig reukeloos slijm , bij watervogels dikwijls 

 een met urinezuur overeenkomende grauwe stof in de Bursa aan- 

 getroffen. 



De arteriën der Bursa Fabricii ontspringen uit de middelste 

 arteria sacralis en uit de aorta abdominalis , de venae loopen 

 van de Bursa naar de nieren ; de zenuwen ontspringen uit den 

 n. sympathicus maximus en uit den plexus sacralis. 



De opening der Bursa in de cloaca is vrij klein, voorzien van 

 een klepvlies , dat echter niet zou verhinderen , dat de urine in 

 de bursa dringt. 



Berthold houdt dan ook de bursa voor de pisblaas der vogels, 

 en wel l e om hare ligging ; 2 e omdat hij meermalen urine in de 

 bursa aantrof; 3 e omdat het orgaan een spierrok heeft en de 



