30 



klieren een ondergeschikten rol spelen ; 4 e omdat het orgaan bij 

 het foetus een grooten rol speelt en later te gronde gaat, terwijl 

 het met de allantois zou samenhangen. 



Treviranus (1831) (16) houdt de Bursa Fabricii eveneens voor 

 een pisblaas , hoewel hij noch een urethra , noch een verbinding 

 met de ureteren vond. Hij zegt echter: »Ich sehe aber nicht was 

 »der Fabricische Beutel, eine sackförmige Erweiterung am hinte- 

 »ren Ende des Mastdarms jener Thiere (Vogel), anders sein kann , 

 »als eine Harnblase". 



C. G. Carus (1834) brengt in zijne vergleichende Zootomie (17) 

 niets nieuws over den vorm of bouw der Bursa Fabricii te berde. 



Hij beschouwt haar echter als een » antagonistisch" orgaan der 

 allantois, aan de achterzijde der cloaca geplaatst, evenals de 

 allantois aan de voorzijde; verder als een afscheidend orgaan, 

 dat een gemetamorphoseerd respiratieorgaan zou zijn. Met dit 

 laatste maakt hij zich tot voorlooper van A. Dohrn's hypothesen 

 over den oorsprong van den anus , die , zooals bekend is , door 

 genoemden onderzoeker voor een gemetamorphoseerde kieuwspleet 

 wordt gehouden. 



Wagner (1834 — 35) (18) meent, dat de Bursa Fabricii bij alle 

 vogels , uitgezonderd den tweevingerigen struis , aanwezig is. Ze 

 reikt tot diep in het bekken achter de cloaca, tusschen de urete- 

 ren , gewoonlijk bedekt met los celweefsel en vet. Ze mondt met 

 een ruime opening onder de ureteren achter in de cloaca uit; 

 ze wordt dan door een plooi gescheiden van dat gedeelte der 

 cloaca, dat als pisblaas dienst doet. 



Uitwendig vindt men aan de bursa een spierlaag, inwendig 

 vele groeven , waarin kleine ronde slijmklieren uitmonden. Bij 

 Anser , Columba , Caprimulgus , Falco , Nisus e. a. vond hij het 

 orgaan zeer klein ; flinker ontwikkeld bij Falco subbuteo , Strix , 

 Podiceps , Mergus , Lanius , Ardea ; lang en smal bij Fulica , 

 Gallinula , Porphyrio enz. , alle voorzien van talrijke , ongeveer 

 0.5 m.M. groote klieren. 



De bij jonge dieren sterker dan bij oudere ontwikkelde klier 

 vergelijkt Wagner met de anaalklieren der zoogdieren. 



