36 



hypothesen omtrent de beteekenis van de bursa en wil nu trach- 

 ten laDgs embryo] ogischen weg achter de waarheid te komen. Hij 

 toont aan , dat Huschke uit geheel onjuiste waarnemingen besloot 

 tot de analogie van bursa en pisblaas , reden waarom hij deze 

 analogie dan ook geheel en al verwerpt. 



In zijne , zooals later blijken zal , vrij nauwkeurige beschrij ving 

 van de ontwikkeling der cloaca komt o. a. het volgende voor: 

 »Die Epithelialauskleidung der an der Bauchseite gelegenen Cloa- 

 »kenwand wuchert immer mehr dem Hornblatte entgegen. Unmit- 

 »telbar hinter der vorderen Cloakengrenze verschmelzen beide 

 »Blatter mit einander. Diese Verschmelzung ist durchaus nicht, 

 » wie man meinen könnte , die Afteranlage. Indem in solcher Weise 

 »die untere Wand der vorderen Cloakenhalfte sich dem Hornblatte 

 »der Bauchhaut nahert, wird die Höhle der Cloake immer höher 

 »und schmaler, so dass am 5 en Tage die Cloake eigentlich nur 

 »zwei seitliche Wandungen besitzt die oben und unten in spitzen 

 »Winkeln auf einander stossen. Da aber das blinde Ende der Clo- 

 »ake die Schwanzkrümmung mitgemacht hat, so bildet er am 

 » 4 en Tage den tiefsten Punkt der Cloake wahrend die hintere Wand 

 derselben einen der Schwanzkrümmung parallelen Bogen be- 

 schreibt." 



Bornhaupt beschrijft nu zeer uitvoerig de verdere ontwikkeling 

 der cloaca en het optreden van een instulping van het hoorn- 

 blad van den buikwand , tot hij bij een stadium komt , (Taf. III 

 Fig. 13) , waarin zich achter aan de cloaca een mediane lamel 

 bevindt , bestaande uit een weefsel , dat van den wand van het 

 blinde einde der cloaca afkomstig is en talrijke lacunen bevat. 

 Dit laatste is de aanleg der Bursa Fabricii , die nu ontstaat door 

 dat er in dit weefsel een steeds grooter wordende holte optreedt, 

 die eindelijk op den 9 den en 10 den dag zich in verbinding stelt 

 met de hoornbladinstulping, welke laatste weder door het steeds 

 toenemen der omgevende massa , veel dieper wordt. Zoo staat de 

 bursa reeds in open communicatie met de buitenwereld , lang 

 voordat de anus doorbreekt, hetgeen eerst op den 15den a a g g e _ 

 schiedt. Ontstaat dus de Bursa Fabricii niet als een uitbochting 



