64 



einde van den 4 den dag de aan zwelling ook naar achteren scherp 

 is begrensd, moet men haar beschouwen als samengesteld uit 

 elementen der drie kiembladen. 



Dit is mijns inziens niet juist geredeneerd. 



Immers vele primitieve organen hangen gedurende een zekeren 

 tijd met de primitiefstreep (en middellijk dus ook onderling) sa- 

 men : ze gaan in zekeren zin daar ter plaatse in elkander over. 

 Maar daarom mag men nog niet aannemen , dat , bij voorbeeld , 

 in het achtereinde der chorda ook epiblastische , of in het cen- 

 traal zenuwstelsel ook hypoblastische elementen voorkomen! Zoo 

 ook is het hier: De cloacaal-aanz welling is, als overblijfsel der 

 primitiefstreep , het punt waar het allerlaatst het verband der drie 

 kiembladen nog bestaat; daarom echter mogen we nog niet aan- 

 nemen , dat epiblast en hypoblast daar onderling en met het me- 

 soblast dooreengemengd zijn. Integendeel, juist omdat we hier 

 met het overblijfsel der primitiefstreep te doen hebben , waaruit 

 zich , als 't ware , de verschillende organen differentieeren , mogen 

 we dit zeker niet aannemen. We zien dan ook op het einde van 

 den 4 den dag de scheiding volledig optreden; daardoor blijkt ons 

 ten duidelijkste , dat een vermenging ook niet heeft plaats gehad. 



In de cloacaal-aanzwelling hangen dus werkelijk alleen epiblast 

 en hypoblast samen. 



Gasser meent nu verder , dat de cloacaal-aanzwelling zelve , op- 

 gebouwd uit niet te onderkennen elementen der drie kiembladen, 

 op den daarop volgenden dag gaat woekeren en uitgroeien tot 

 het ons bekende lacunaire weefsel, terwijl de cloaca zich versmalt. 



Ook dit kan ik niet toegeven. 



Het valt naar mijne praeparaten niet te betwijfelen, dat wer- 

 kelijk de wanden der cloaca van achteren naar voren met elkander 

 versmelten en daardoor aan het lacunaire weefsel het aanzijn geven ; 

 in de beschrijving van dit proces zijn reeds gronden te over daar- 

 voor bijgebracht. Vergelijkt men bijvoorbeeld de achtergrens der 

 cloaca, zooals ze zich voordoet op het einde van den 4 en dag 

 (Fig. 7) , met de achtergrens van het lacunaire weefsel op het 

 einde van den 5 en dag (Figuur 12), dan ziet men, dat ze vol- 



