74 



Retterer komt zonder zeer nauwkeurig onderzoek ook tot het 

 resultaat, dat de Bursa Fabricii ontstaat door de verlenging der 

 ectodermale cloaca-instulping. 



Ook Gadow houdt de bursa voor een derivaat van het Proctodaeum. 



Ik kan tegenover deze uitspraken de positieve resultaten mijner 

 onderzoekingen stellen en herhaal dat , mocht men ook bij Gallus 

 domesticus al kunnen twijfelen omtrent de afkomst der Bursa 

 Fabricii , de ontwikkeling van dit orgaan bij de groep der zwem- 

 vogsls ons ten klaarste bewijst , dat de bursa is van hypoblas- 

 tische natuur en ontstaat alleen uit het lacunaire weefsel. 



Ten slotte vragen wij ons af, welke is de phylogenetische 

 beteekenis der Bursa Fabricii ; met welke organen van andere 

 gewervelde dieren is ze vergelijkbaar; wat kunnen we uit hare 

 ontwikkeling omtrent hare natuur vaststellen? 



Gaan we na , met welke organen vroegere onderzoekers de 

 bursa Fabricii homoloog achtten , dan stuiten wij op zeer uiteen- 

 loopende meeningen. 



Fabktcius ab Aqua Pendente, de ontdekker van het orgaan, 

 hield het voor een receptaculum seminis. Perrault en anderen 

 vergeleken het met de anaalklieren van sommige mammalia (car- 

 nivora); Schneider meende, dat in de Bursa Fabricii de eieren 

 een tijdlang opgenomen werden , om daar rijp te worden. Bert- 

 hold hield ze voor de pisblaas der vogels, zoo ook Trevirantjs, 

 terwijl Ca rus in de bursa een getuetamorphoseerd respiralieorgaan 

 ziet. Huschke noemt haar een primordiaalnier. Grant houdt de 

 bursa voor homoloog met Cowper's klieren bij de mammalia ; 

 Martin St. Ange ziet in de glandula prostata een homologon der 

 Bursa Fabricii. Ahlwick houdt haar voor een zweetklier; Leudig 

 voor een lymphklier , enz. enz. 



Uit de in dit hoofdstuk gegeven ontwikkelingsgeschiedenis der 

 Bursa Fabricii blijkt genoegzaam, dat geen van deze homologiën 

 houdbaar is. Zoover mij bekend is , is er in de rij der gewervelde 

 dieren geen orgaan aan de cloaca aan te wijzen , dat in ontwik- 



