75 



keling eenigszins met de Bursa Fabricii te vergelijken zou zijn. 

 Wat ik in de literatuur over de ontwikkeling der cloaca bij andere 

 Vertebraten heb kunnen vinden , leerde mij , dat daarbij tot nog toe 

 geen enkel verschijnsel is waargenomen, dat aan de ontwikkeling 

 der bursa bij vogels herinnert. Alleen kwam het mij bij lezing 

 van het jongste artikel van Gadow (57) mogelijk voor, dat de 

 »anal sacks" der Chelonia , die uit het urodaeum ontstaan , eenigs- 

 zins vergelijkbaar zouden zijn met de Bursa Fabricii. Dit zou de 

 ontwikkelingsgeschiedenis dier organen moeten leeren. 



Analyseeren wij de feiten van de ontwikkeling der bursa 

 dan komen wij tot het resultaat , dat , voordat de definitieve 

 anaalopening doorbreekt, er zich een verbinding vormt tusschen 

 het epiblast en een van het achtereinde der cloaca afkomstige 

 holte , welke verbinding gelegen is achter de definitieve plaats van 

 doorbraak der cloaca. 



Geenerlei verband met de geslachtsorganen , nieren of allantois 

 is aanwezig ; we moeten dus alle homologiën , die op een derge- 

 lijk verband berusten, ter zijde stellen. 



Aanvankelijk meende ik hier te doen te hebben met een ver- 

 verbinding van het epiblast met den postanaaldarm en geloofde 

 de Bursa Fabricii te mogen beschouwen als de aanduiding van 

 een primitieven anus , die van functie veranderd was , nadat er 

 zich later meer naar voren een secundaire anus ontwikkeld had. 

 Ik meende deze hypothese reeds eenigszins bevestigd te zien door 

 het vinden van de boven beschrevene smalle, achterwaartsche 

 voortzetting van het lacunaire weefsel bij Larus en Sterna , die 

 dan direct zou zijn ontstaan uit den postanaaldarm. Edoch , bij 

 nader onderzoek bleek mij dit alles onhoudbaar. De eigenlijke 

 postanaaldarm verdwijnt zoowel bij het hoen als bij andere spe- 

 cies geheel en al, vóór dat het lacunaire weefsel optreedt; en de 

 achterwaartsche voortzetting van dit weefsel bij de zwemvogels 

 ontstaat , zooals boven beschreven is , niet uit den postanaaldarm, 

 maar door een secundaire achterwaartsche uitgroeiing van het 

 lacunaire weefsel. 



Ziedaar dus weder »die Ochse am Berge". 



